ANP, Novum en de digitale paradox

5094207227.jpg

Meer dan ooit vliegt het laatste nieuws van het ANP over het internet. Je zou denken: kassa! De inkomsten groeien echter niet mee. Het nationale persbureau verdient zelfs tonnen minder en moet derhalve drastisch snijden in de kosten.

Zie hier het fenomeen ‘digitale paradox’, beschreven door Paul Rutten in zijn onderzoeksrapport voor TNO, getiteld ‘De positie van de Nederlandse persbureaus in de nieuwsketen’ met als dreigende ondertitel: ‘Zijn de persbureaus te verslaan?’ Media kopiëren nieuws, vaak zonder bronvermelding, terwijl een enkel mediabedrijf voor het originele nieuws betaalt, aldus de onderzoeker. Dankzij digitale technologie is het nog nooit zo gemakkelijk geweest om grote aantallen mensen te bereiken. Tegelijkertijd is het moeilijker dan ooit om er geld mee te verdienen.

"De free riders zijn de dood in de pot", verklaarde algemeen directeur Eric van Gruijthuijsen (ANP) eind vorig jaar in Villamedia Magazine in een reactie op het rapport. Er is nauwelijks meer sprake van exclusiviteit die het rechtvaardigt voor nieuwsberichten een prijs te vragen, aldus Rutten.
"Berichten van het ANP zijn bijna per direct te lezen op en te kopiëren van de websites van onder andere Nu.nl, de Volkskrant, RTL Nieuws of De Gelderlander. De opkomst van aggregatiediensten zoals Google News, heeft de instant beschikbaarheid van nieuws verder versterkt."

De kranten, die eveneens klagen over free riders, doen zelf driftig mee, constateert de onderzoeker. "Een dergelijke praktijk kan er uiteindelijk toe leiden dat veel nieuwsmedia, in het bijzonder online, onbetaald informatie kopiëren en nog slechts enkelen voor de originele nieuwsgaring betalen. Dan is het niet ondenkbaar dat de productie van de originele informatie niet meer betaald kan worden, terwijl een groot aantal media er (een deel van) hun bestaansrecht aan ontlenen. Dit verschijnsel wordt ook wel de digitale paradox genoemd."

Van Gruijthuijsen: "Auteursrechtwetgeving biedt hier maar in beperkte mate soelaas, omdat media die het nieuws publiceren de berichten tekstueel aanpassen. Het gevaar is reëel dat wanneer nieuws steeds meer wordt gekopieerd zonder dat ervoor wordt betaald, de economische basis voor het origineel zo smal wordt, dat het niet meer geproduceerd wordt."

In ieder geval betaalt het ANP momenteel het gelag, in de vorm van de grootste bezuinigingsoperatie ooit. De omzet schommelde de afgelopen jaren rond de 35 miljoen euro. Daar gaan dit jaar miljoenen euro’s af. Een kwart van alle journalisten moet vertrekken. "Het massaal kopiëren van het nieuws, prijsdumping door Novum en het ontbreken van een prijsmodel voor internet dwingt ons tot een ongekende ingreep in onze bezetting."

Mythe

Met Novum is probleem twee benoemd, de concurrent die sinds 1999 flink aan de weg timmert. Een bestaande organisatie wijzigen, kost doorgaans meer moeite dan een nieuwe organisatie van de grond af vormgeven op basis van een specifieke klantvraag, signaleert Rutten. Dat betekent overigens niet dat het ANP niet innoveert, integendeel.

Directeur Bram Bloemberg (Novum) horen we niet klagen. Het ANP heeft de neergang over zichzelf afgeroepen, stelde hij in een reactie in Villamedia. "Een bedrijf dat tachtig jaar alleen de markt bedient; je kunt ervan uitgaan dat daar niet al te efficiënt wordt gewerkt. Dat is bijna een wetmatigheid. De buitenwereld heeft het kunnen zien tijdens onze proef met de GPD. ‘De mythe dat het ANP zo duur moet zijn, is lek geprikt’, zei een hoofdredacteur letterlijk. Toen is de markt gaan kantelen."

De concurrentiestrijd, het feit dat nieuws niet langer exclusief is en de precaire situatie bij veel kranten, leidt tot lagere tarieven. Voor de persbureaus dreigt een extra probleem. Kranten zijn door fusies zo groot geworden dat ze overwegen aan insourcing te doen. Dat ze het allemaal zelf gaan doen en het abonnement op het persbureau opzeggen.

De drang tot onderscheiden speelt daarbij een belangrijke rol. NRC Handelsblad bijvoorbeeld verkiest het goedkopere Novum boven het ANP. Novum dient als aangever van kort nieuws, dat door de redactie in Rotterdam in een ‘handelsbladjasje’ wordt gegoten. De persbureaus resteert één oplossing, aldus Rutten: goedkoper werken en meer producten aanbieden. Innoveren dus. Met als noodscenario overheidshulp.

Zonder overheidsgeld

Het onderzoek is een uitvloeisel van het werk van de commissie-Brinkman. Die signaleerde in 2009 dat persbureaus onder toenemende druk staan en adviseerde een onderzoek te doen naar de bedreigingen en kansen in de toekomst. Dat is nu gebeurd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
De lijvige rapportage (85 bladzijden) schetst een helder beeld van verleden en heden en biedt een zicht op de ongewisse toekomst bij ANP, Novum en GPD. Een vergelijking met de nationale persbureaus in België (Belga), Zweden (TT) en Oostenrijk (APA) maakt het onderzoek compleet.
Dat laatste levert een aardig weetje op: ANP en Novum zijn uniek.
De Nederlandse nationale persbureaus zijn zelfstandig, zonder enige betrokkenheid van kranten of overheid. En nergens anders ter wereld concurreren twee nationale persbureaus.
In België, Oostenrijk en Zweden geldt ook: voor kranten wel subsidieregels, voor persbureaus niet.
Persbureau TT is eigendom van de drie grootste krantenuitgevers in Zweden. De overheid is klant en betaalt marktconforme prijzen.
Ook persbureau APA in Oostenrijk is vrij van inmenging of financiering van de overheid. Kranten daarentegen kunnen een aanvraag doen voor subsidie. Er zijn geen specifieke eisen voor deze subsidie; kranten hoeven bijvoorbeeld niet verlieslijdend te zijn.
Persbureau Belga in België doet het eveneens zonder overheidsgeld. Wel helpt de overheid de gedrukte media een handje. De Vlaamse Post ontvangt jaarlijks een vergoeding van de Belgische Staat voor de distributie van kranten en tijdschriften. Een andere belangrijke vorm van steun is het btw-nultarief voor alle kranten en weekbladen. In Wallonië worden krantentitels incidenteel direct ondersteund. In 2009 ging dit om een bedrag van in totaal 6,9 miljoen euro. Journalisten krijgen een kortingskaart van het openbaar vervoer en in sommige gevallen korting op vliegen.

Insourcing

De hamvraag luidt hoe ze in de toekomst rendabel kunnen blijven. Voor de Gemeenschappelijke Pers Dienst (GPD) ziet het er niet goed uit, analyseert Rutten. Insourcing ligt op de loer, zeker nu de leden vanaf volgend jaar zonder financiële gevolgen de GPD kunnen verlaten. "Wanneer een of wellicht meerdere concerns die stap nemen, is er geen toekomstperspectief voor het verenigingsverband van de GPD. (…) Met een uitgedund aantal deelnemende regionale redacties komt tevens de uitwisselfunctie van nieuws uit de regio onder druk te staan. Van een landelijke dekking kan geen sprake meer zijn, waardoor de waarde van de uitwisselingsfunctie exponentieel afneemt."
Zijn voorspelling lijkt uit te komen. Wegener en MGL beginnen in oktober voor de acht regionale kranten een eigen persdienst. Het betekent een uitbreiding van de huidige centrale redactie in Nijmegen. GPD- hoofdredacteur Jos Timmers is onaangenaam getroffen door de aankondiging: "We hopen nog een rol te kunnen spelen bij de persdienst, maar zeker is dat niet."

BuzzE

De dalende inkomsten, lees: de digitale paradox, dwingen het ANP te zoeken naar nieuwe producten, zeker nu de prijzen onder druk staan. Sinds kort is er een aparte entertainmentpoot, BuzzE genaamd. ANP Features, ook nieuw, levert achtergrondverhalen op bestelling. Een steeds grotere bron van inkomsten vormen de business klanten. ANP in Opdracht heet de dienst die onafhankelijk opereert van de nieuwsdienst, en die in opdracht van bedrijven en (overheids)instellingen journalistieke producties als foto’s, video’s en teksten produceert.
Van Gruijthuijsen: "Productvernieuwing is de manier om het ANP nog sterker en aantrekkelijker te maken. Niet alleen in de mediasector, maar ook in de zakelijke markt."
Novum mikt op de dezelfde klantenkring, maar deels met een ander product. Het bureau levert naast foto’s, video’s en radiobulletins op maat korte nieuwsberichten, waarmee de afnemer aan de slag gaat. Directeur Bloemberg: "Wij houden ons bezig met het agenderen en signaleren van nieuws. Het uitwerken van verhalen laten we over aan onze klanten. Omdat kranten een eigen signatuur hebben. De Volkskrant werkt nieuws over de vakbonden anders uit dan bijvoorbeeld NRC Handelsblad. Het duiden van het nieuws proberen we dan ook niet al te veel te doen."

Helpende hand

De nieuwe initiatieven klinken bemoedigend, maar stellen Rutten allerminst gerust. Insourcing door mediaconcerns kan leiden tot "een grondige sanering" van het medialandschap. "Algemene nieuwsdiensten kunnen dan immers niet meer vrij op de markt worden ingekocht. Toetredingsdrempels tot de nieuwsmarkt worden verhoogd en partijen die een eigen centrale nieuwsdesk ontberen, zijn aangewezen op de welwillendheid van grote concerns om met hen bilaterale contracten af te sluiten."
Hier ligt een uitgesproken kans voor de overheid om bij te springen, stelt Rutten. Zoals dat ook gebeurt bij nationale persbureaus in Zuid- en Oost-Europese landen. "Al ontstaat daarmee tegelijkertijd een mogelijk probleem van afhankelijkheid van overheidswege, wat ongewenst is gezien de mogelijke invloed van de overheid op berichtgeving. Anderzijds heeft dit voor wat de publieke omroep betreft niet tot substantiële problemen geleid, tenminste niet in ons land."
Die helpende hand zal minister Van Bijsterveldt (OCW) in ieder geval niet bieden, schrijft ze in een brief aan de Tweede Kamer als reactie op het rapport. "Deze terughoudende rol van de overheid op het terrein van printmedia is gebaseerd op het feit dat die media van oudsher actief zijn als private ondernemingen, bedrijfsmatig geëxploiteerd worden en gericht zijn op het maken van winst. Bovendien dient de overheid zich op grond van het in de Grondwet vastgelegde recht op vrije meningsuiting op gepaste afstand te houden van de printmedia."

Deel dit artikel:

Reageer