Buitenlandverslaggevers nemen steeds meer risico’s voor het vak

Is de buitenlandjournalistiek er echt zo slecht aan toe? Die vraag onderzocht Lokaalmondiaal. Met de aandacht voor het buitenland blijkt het bij de Nederlandse media wel goed te zitten, en de interesse van de nieuwsconsument is groot. Maar de buitenlandverslaggever heeft het niet makkelijk. Een vast dienstverband zit er vaak niet meer in, de betaling laat te wensen over en voor een goed verhaal neemt hij steeds grotere risico’s. "Sommigen wagen hun leven voor het vak, zonder goede verzekering en veiligheidstraining."

Door: Dorien Vrieling

Het gaat slecht met de buitenlandjournalistiek. Tenminste, dat dachten directeur Stefan Verwer en hoofdredacteur Marc Broere van mediaorganisatie Lokaalmondiaal, die zich richt op complexe internationale thema’s. Broere: "De aandacht voor het buitenland in de media leek steeds kleiner te worden. Met de populariteit van partijen als de PVV, die vooral gericht zijn op het binnenland, was onze gedachte dat ook de media steeds meer naar binnen gericht waren." Hierop besloot Lokaalmondiaal deze aannames te testen, wat resulteerde in het onderzoek ‘Buitenlandjournalistiek in de Nederlandse Media’. De Nederlandse Nieuwsmonitor en De Buitenlandredactie werkten mee aan het onderzoek, het Stimuleringsfonds subsidieerde het met 65.000 euro.

Kwart van alle berichtgeving

Wat blijkt: zo beroerd is de buitenlandjournalistiek er helemaal niet aan toe. In ieder geval niet als je kijkt naar de ‘voorkant’ ervan, zoals de onderzoekers het noemen. Internationale verslaggeving maakt nog steeds ruim een kwart uit van alle berichtgeving in kranten, bleek uit een kwantitatieve nieuwsanalyse van De Nederlandse Nieuwsmonitor. En dat vindt de lezer terecht, want diens interesse in het buitenland is groot, bleek uit metingen van de interesse in journalistieke reportages onder een panel van lezers.

Verslaggever gaat erop achteruit

Dat is de voorkant van de buitenlandverslaggeving, en die stemt hoopvol, maar er is ook een achterkant, die het verhaal complexer maakt. In de beroepspraktijk van de buitenlandjournalistiek is er veel veranderd, en de verslaggever is er niet op vooruit gegaan. Siri Lijfering, redacteur bij Lokaalmondiaal en de samensteller van het rapport: "Door de sterke bezuinigingen bij de Nederlandse media is een vaste arbeidsovereenkomst tussen opdrachtgevers en correspondenten een zeldzaamheid geworden."

Doordat veel correspondenten freelance moeten werken neemt de financiële onzekerheid toe en wordt de concurrentie tussen journalisten, en daarmee ook de druk om een uniek verhaal te leveren, steeds groter, zegt Lijfering. "Sommige freelancers, met name de jongere, zijn geneigd steeds meer risico’s te nemen voor een goed verhaal. Hierbij wagen zij in sommige gevallen zelfs hun leven voor het vak; ze gaan naar gebieden waar het gevaarlijk is en werken daar vaak zonder goede verzekering en veiligheidstraining. Dit is een zorgelijke ontwikkeling," aldus Lijfering.

Broodschrijverij

De betaling van freelancers laat vaak te wensen over. Stefan Verwer: "Sommigen hebben er noodgedwongen een bed & breakfast naast of werken als touroperator. We hebben verhalen gehoord van journalisten die 75 euro krijgen voor een groot verhaal in de krant. Op de lange termijn is de slechte betaling een bedreiging voor het vakgebied." Marc Broere: "Journalisten laten zich minder leiden door de inhoud, en meer door de populariteit van een thema, want dat levert meer werk op. Dat werkt broodschrijverij in de hand."

Niet voor niets zijn buitenlandverslaggevers steeds vaker jonge mensen, concludeerden ze uit hun interviews met Nederlandse correspondenten in negen verschillende landen. Stefan Verwer: "We zien een verschuiving: vroeger was de buitenlandjournalistiek het domein van ervaren journalisten: die dreigen nu buiten de boot te vallen." Natuurlijk is het goed dat er jonge mensen de buitenlandverslaggeving in gaan, met een frisse blik, zegt hij. "Soms bleven journalisten te lang op één plek. Maar het voordeel van langdurige correspondentschappen is dat de journalisten meer kennis van de achtergrond van een land kunnen opbouwen."

Gelukkig zijn er ook hoopgevende initiatieven. Zo zijn de onderzoekers enthousiast over het project Correlations, dat een netwerk van correspondenten in kaart brengt en daardoor zorgt dat media hen beter kunnen vinden. Verwer: "In Brazilië zijn bijvoorbeeld heel goede correspondenten, maar in de aanloop naar het WK voetbal werden soms journalisten gevraagd ontwikkelingen in Brazilië te duiden, die niets van de complexiteit van het land wisten. Dan deed er op Radio1 iemand verslag over de pacificatie van de favelas, die was gevraagd omdat hij als toerist ooit een favela-tour had gemaakt. Correlations kan er in elk geval aan bijdragen dat het voor redacties in Nederland makkelijker wordt om een goede journalistieke commentator te vinden in het buitenland."

Blinde vlekken op de kaart

Er is dus genoeg te verbeteren in de buitenlandjournalistiek, en het onderzoeksrapport doet daarvoor concrete aanbevelingen. Een daarvan is: Redacties, maak betere keuzes bij de inzet van je buitenlandverslaggevers. Broere: "Nu hoppen journalisten vaak van conflict naar conflict – zo zit iedereen in Libië, dan weer in Egypte. Verdeel dat beter, probeer de blinde vlekken op de kaart, waar weinig media-aandacht voor is, ook op te vangen."

Een ander, dringend, advies: Heb oog voor de veiligheidssituatie van de freelancers. Verwer: "Dat steeds meer journalisten als freelancer moeten werken is de realiteit, de tijd van vaste correspondentschappen komt niet terug. Het is belangrijk dat mediaorganisaties, maar ook belangenorganisaties, zoals de NVJ, journalisten nog beter voorbereiden op de realiteit in het buitenland. Maak hun leven iets makkelijker door hen goed te trainen op het gebied van veiligheid en hen te informeren over verzekeringen."

Media, investeer meer

Tot slot, misschien weinig verrassend: media moeten meer investeren in buitenlandjournalistiek. Verwer: "Zorg dat er een gedegen budget is voor onderzoeksjournalistiek. We hebben veel gesprekken gevoerd met chefs buitenland, en daaruit bleek steeds dat redacties absoluut het belang van buitenlandjournalistiek inzien." Media kunnen overigens niet alleen financieel investeren in buitenlandverslaggeving, maar ook op andere manieren. Lijfering: "Door meer samenwerkingen aan te gaan met andere, ook buitenlandse media, bieden ze correspondenten de mogelijkheid meer financiële zekerheid voor zichzelf te creëren."

Vandaag verschijnen de onderzoeksresultaten op Villamedia.nl. De special over buitenlandjournalistiek die Lokaalmondiaal met Villamedia maakte verschijnt op 22 september.

Lees ook

Reageer

Geef een reactie

*