Datajournalistiek was hét onderwerp’

Met Medialab zette de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) een website op die journalisten ondersteunt bij datajournalistieke projecten. Margo Smit, directeur van de VVOJ, blikt terug op het project.

Door: Dorien Vrieling

"Als je ziet hoe hard datajournalistiek zich de afgelopen jaren ontwikkeld heeft, lijkt de oprichting van Medialab in 2011 alweer een eeuwigheid geleden," zegt Margo Smit. "Inmiddels zijn er handboeken over datajournalistiek, maar toen was er nog niks. Overal en nergens werden trainingen in datajournalistiek gegeven, maar die informatie werd niet centraal verzameld." Daarom bedachten Smit en voorzitter Henk van Ess Medialab: een website waar journalisten gratis en laagdrempelig toegang zouden hebben tot tutorials en voorbeelden van datajournalistieke projecten. Het Stimuleringsfonds stelde een subsidie van 53.750 euro ter beschikking.

Vinden, verwerken en vertellen

Aanvankelijk was de insteek van Medialab breder dan datajournalistiek alleen. ‘Vinden, verwerken en vertellen’ in de ruimere zin, daar zou het over gaan. Toen Henk van Ess, voortrekker van Medialab, door het Stimuleringsfonds gevraagd werd om in korte tijd een Handboek Datajournalistiek samen te stellen, werd al snel besloten beide projecten op elkaar aan te laten sluiten. Smit: "We konden en wilden er niet omheen Henk het project Medialab te laten leiden. Niet omdat hij voorzitter van de VVOJ is, maar gewoon vanwege zijn statuur en contacten op het gebied van datajournalistiek. Hij kon er in binnen- en buitenland de meest ervaren mensen bij betrekken."

De keuze om Medialab en het Handboek Datajournalistiek samen te voegen bleek voor- en nadelen te hebben. Een nadeel was dat Medialab vertraging opliep doordat Henk van Ess en VVOJ-webredacteuren Arno Kersten en Rachel Levy veel tijd kwijt waren aan werk voor het handboek. Een groot voordeel was dat content voor het handboek omgewerkt kon worden tot materiaal voor de site. Smit: "Het handboek heeft Medialab een extra push gegeven." Mensen die een kleine bijdrage aan Medialab zouden leveren, in de vorm van een tutorial, werden nu voor het handboek uitvoerig geïnterviewd. Ten tijde van de lancering van Medialab stond er daardoor al veel materiaal op de site.

Werelddominantie in je achterhoofd

De focus op datajournalistiek was ook om andere redenen een goed idee, zegt Smit. "Je bedenkt een project natuurlijk met werelddominantie in je achterhoofd, je begint breed. Maar we beseften al snel dat datajournalistiek hét onderwerp was waar journalisten meer over wilden weten, en dat we dáár iets konden bieden. We hadden een bredere insteek kunnen kiezen voor ‘vinden, verwerken, vertellen’, maar we wilden van Medialab geen vergaarbak voor journalistieke methoden maken. Daar komt bij dat datajournalistiek zich goed leent voor videotutorials."

Om te zorgen dat het subsidiebedrag voldoende zou zijn om het hele project te financieren, werd er in het begin spaarzaam mee omgegaan. Uiteindelijk is ook niet het volledige bedrag besteed. Bewust werd er alleen gewerkt met twee VVOJ-redacteuren, die als freelancers ervaring hadden met datajournalistiek werk voor verschillende opdrachtgevers. Maar juist omdat zij freelancers waren, liep het project minder snel dan gehoopt. Dat besef kwam laat, zegt Smit nu. "We hadden hen eerder kunnen vragen om zich een paar weken vrij te maken voor Medialab. Bij een volgend project zou ik eerder vooruitblikken, om te kunnen inschatten of er een versnelling nodig is."

Learning by doing

Wat ‘minder uit de verf gekomen’ is, zijn de eigen onderzoeksprojecten die het team met Medialab wilde doen. "Learning by doing was ons uitgangspunt. Bij het project over de marathon van Arno Kersten kun je precies zien hoe hij het heeft uitgevoerd en welke problemen hij tegenkwam. Juist dat is zo leerzaam: je ziet hoe iemand zijn weg bewandelt en wat hij daarbij leert."

Achteraf bleek ook dat er door diverse organisaties op hetzelfde moment aan enigszins overlappende initiatieven werd gewerkt en dat die elkaar niet hebben gevonden om samen te werken. Zo bleek het European Journalism Centre aan een datajournalistiek handboek te werken en was Villamedia bezig met tutorials op dat gebied. "Tezamen zouden we wellicht nog meer hebben kunnen doen om voort te bouwen op de basisvaardigheden."

Zoektocht naar investeerders

De kracht van Medialab ligt volgens de directeur in de laagdrempeligheid ervan. "Iedereen die wil weten waarom hij vastloopt kan de website gebruiken, of je nu lid bent van de VVOJ of niet." Wat Smit betreft is het nog lang geen einde verhaal met Medialab. "Ik zou heel graag ervaren datajournalisten nieuwe content laten leveren voor de website, zodat we nieuwe technieken blijven meenemen. Met Medialab kun je aan de hand van iemand anders’ project meeleren: wat kan ik nou met die gegevens over jaarsalarissen van directeuren, of jaarverslagen van scholen?" Het enige probleem is geld. Alleen kan de VVOJ niet genoeg ophoesten om actief verder te gaan met Medialab. De meeste investeerders zijn wel geïnteresseerd in onderzoeksjournalistieke projecten, maar niet in de processen die tot een mooi verhaal leiden. De zoektocht naar investeerders gaat dus door. "Gegadigden kunnen zich melden!"

Do’s & Don’ts – 5 tips van Margo Smit

Focus

Doe wat je goed kan. "Op het gebied van datajournalistiek was er een lacune. Dat was het onderwerp waar mensen over wilden leren én waar we iets aan konden bijdragen."

Herhaal niet wat al gedaan is

"Breng in kaart wat er al is. Het heeft geen enkele zin om dingen dubbel te gaan doen, het is juist waardevol om voort te bouwen op wat anderen al gedaan hebben."

Kijk kritisch naar je project

"We hebben lang nagedacht over een vraagbaakfunctie. We hebben overwogen of we een forum moesten bieden, totdat we zagen dat discussie zich verplaatst had naar social media."

Evalueer

Maak een pas op de plaats op driekwart van het project. "Loop je iets achter op schema, dan heb je nog de kans om die achterstand in te lopen."

Promoot

Geef bekendheid aan je project. "Hardcore datajournalisten weten Medialab absoluut te vinden. Maar we willen juist ook de mensen die nog niet zo ver zijn bereiken."

Lees meer

Reageer

Geef een reactie

*