Kabinet geeft geen prioriteit aan bronbescherming’

Bronbescherming voor journalisten in Nederland, hoe is het daar eigenlijk mee gesteld? In uitspraken van de zaken Voskuil, Sanoma en De Telegraaf is de Nederlandse staat inmiddels driemaal berispt. Telkens beloofde het kabinet beterschap, maar een wet laat nog op zich wachten. "Ik ben er niet gerust op dat dit kabinet serieus werk wil maken van het beschermen van journalisten."

Door: Sean van der Steen

In 2002 fotografeerde René Oudshoorn een illegale straatrace in Hoorn in opdracht van tijdschrift Autoweek. Het OM was wel geïnteresseerd in die foto’s, en dwong de redactie om ze af te staan, hoewel ze onder toezegging van anonimiteit waren genomen. Uitgever Sanoma spande een zaak aan bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), welke na 8 jaar en 8 maanden procederen oordeelde dat de acties van het OM niet conform artikel 10 waren van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens.

‘Nederland is inmiddels driemaal op de vingers getikt’

Het mocht dan een tijdje duren, maar uiteindelijk werd de Nederlandse staat berispt voor haar handelswijze. En het was niet de eerste of laatste keer. Otto Volgenant, advocaat bij Kennedy Van der Laan en toentertijd betrokken bij de zaak Sanoma: "Nederland is inmiddels driemaal stevig op de vingers getikt door de hoogste rechter waar het gaat om mensenrechten. Voor het eerst in 2007 in de zaak Voskuil, toen in 2010 in de zaak Sanoma en in 2012 in de zaak De Telegraaf."

"Het is zeer ongebruikelijk voor een ‘net’ land als Nederland om door het EHRM op een schending van mensenrechten te worden gewezen", vervolgt Volgenant. "In landen als Rusland en Turkije zijn mensenrechtenschendingen aan de orde van de dag, maar Nederland zou een lacune in de wetgeving heel snel moeten repareren."

‘Wetsvoorstel nog dit jaar naar Tweede Kamer’

Verschillende Nederlandse bewindspersonen hebben door de jaren heen aangegeven dat er gewerkt wordt aan een oplossing. In mei 2013 is het Wetsvoorstel bronbescherming in strafzaken naar de Raad van State gestuurd voor advies. Naar verwachting zou dit advies binnen twee maanden verschijnen.

Inmiddels zijn er drie maanden verstreken. Een woordvoerder van het ministerie voor Veiligheid en Justitie laat weten dat het advies van de Raad van State nog niet binnen is. Wel verwacht minister Opstelten nog dit jaar het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer in te dienen. Volgens de woordvoerder is gewacht op de uitspraak in de zaak De Telegraaf voordat de Raad van State om advies werd gevraagd. De lessen van die zaak zijn zo nog in het wetsvoorstel verwerkt.

Geen wet, wel een aanwijzing

Een wet laat dus nog even op zich wachten, maar er is al wel enige tijd een aanwijzing. In deze aanwijzing staat dat ‘overheden in beginsel niet zijn toegestaan om inbreuk te maken op bronbescherming’, behalve bij ‘bijzondere omstandigheden’. Bovendien moet het OM in het geval van een vordering tot uitlevering van journalistieke gegevens, zoals het geval was bij de inval op de redactie van Autoweek in 2002, eerst toestemming hebben van de rechter. Maar, zegt Thomas Bruning, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten: "Een aanwijzing is geen wet. Er is geen parlementaire borging van die aanwijzing."

Bruning heeft wel een vermoeden waarom de wet zo lang op zich laat wachten. "Er zitten ook complexe kanten aan. Bijvoorbeeld de definitie van ‘journalist’. Wanneer wetsschrijvers voor een groep een bijzondere wettelijke bepaling gaan opschrijven, willen ze graag dat duidelijk is wie die groep precies is." Juist dat is een heikel punt, vertelt Bruning. Want zijn bloggers of burgerjournalisten ook echt journalisten voor de wet?

‘De oplossing is feitelijk uitgevonden’

De NVJ is van mening dat ‘journalistiek’ niet in een nauwe definitie is te vangen. Bruning: "Dus kijk vooral naar wat de intentie is van degene die beroep doet op de regeling, voor welk publiek hij of zij schrijft. Op die manier zal je zelden gedonder krijgen. Want waar zijn ze bang voor: dat bijvoorbeeld iemand als Holleeder een weblog start en dan zegt dat hij op basis van zijn weblog beroep kan doen op bronbescherming. In al die jaren is zoiets nog nooit voorgekomen."

Buurland België kent al sinds 2005 een wet waarin bronbescherming voor journalisten is geregeld. Bij de communicatie met het ministerie geeft Bruning deze wet vaak als voorbeeld. Bruning: "De oplossing is feitelijk uitgevonden. Het hoeft ook niet te ingewikkeld te zijn. Maar je merkt toch dat er bij het ministerie nog steeds de wens is om tot een definitie van ‘journalist’ te komen, terwijl je het juist niet zo strak moet opschrijven."

‘Er waait een koude wind uit Den Haag’

Volgenant heeft geen goed woord over voor datzelfde ministerie. "Dat een Nederlandse wet zo lang op zich laat wachten vind ik persoonlijk schandalig. Er lijkt geen prioriteit te worden gegeven aan dit onderwerp." Er waait een koude wind uit Den Haag, meent Volgenant. "Het Ministerie van Veiligheid en Justitie richt zich meer op vervolging en repressie dan op het beschermen van rechten van burgers of journalisten."

Volgenant vreest dat het wetsvoorstel, dat nu nog geheim is, geen ruimhartige bescherming aan journalisten zal bieden. "Ik ben er niet gerust op dat dit kabinet serieus werk wil maken van het beschermen van journalisten. Houd in je achterhoofd dat het niet lang geleden is dat journalisten van De Telegraaf werden afgeluisterd, achtervolgd en dat er huiszoekingen bij hen werden gedaan. Zonder enige rechterlijke toetsing vooraf."

Instructiekaart voor journalisten

Samen met Volgenant is Bruning nu bezig met een ‘instructiekaart’ voor journalisten, waarin informatie staan voor journalisten die in aanraking komen met kwesties van bronbescherming. Bruning: "De hoofdregel is vrij eenvoudig: je geeft geen informatie, maar je verwijst naar wat je hebt gepubliceerd. Je bent nu eenmaal geen verlengstuk van justitie." Maar er komen ook praktische tips in te staan. "Hoe zorg je ervoor dat je het niet te makkelijk maakt voor mensen die bronmateriaal zoeken? Bescherm je telefoon, bescherm je computer, enzovoort." De instructiekaart hopen Bruning en Volgenant nog dit jaar te realiseren.

Reageer

Geef een reactie

*