Kansen, risico’s en obstakels voor datajournalistiek

Voor het rapport "Trends in data journalism" deden drie Finse onderzoekers literatuuronderzoek en hielden interviews met negen ervaren datajournalisten uit Europa (hoofdzakelijk Engeland) en de VS. Het rapport levert een beeld op van de ontwikkeling van datajournalistiek, met in de appendix een mooie staalkaart van praktijkvoorbeelden. Hoewel het rapport spreekt over trends, beschrijft het zaken die te vertalen zijn in kansen, obstakels en risico’s voor de journalistiek.

De Fins onderzoekers omschrijven datajournalistiek als "a tool to produce better journalism with the help of statistical methods, visualisations and interactive ways to present information".

Kans: steeds meer open data

Er komt meer en meer grondstof voor datajournalistiek beschikbaar. Deels is dat het gevolg van technologische ontwikkelingen. Deels door politieke besluiten, zoals de EU-richtlijn uit 2003 voor hergebruik van Public Sector Information. Die geeft spelregels voor ontsluiting van publieke data, zoals economische statistieken, rechterlijke uitspraken en verkeersgegevens. Ook maatschappelijke organisaties en bedrijven als InfoChimps zijn een groeiende bron van data.

Obstakel: gebrek aan kennis en training

Hoewel er steeds meer databestanden beschikbaar komen en (gratis) software om ze te bewerken, blijkt gebrek aan kennis het belangrijkste obstakel voor journalisten om te starten met datajournalistiek. Er is dringend behoefte aan trainingen voor het ontsluiten, visualiseren en journalistiek bevragen van data. Dat geldt ook voor het ontwikkelen van zoekstrategieën, het verifiëren en opschonen van data.

Kans: mediabedrijven als datahub

Volgens sommigen zijn media van oudsher te veel gefocust op het koppelen van de mediaconsument aan adverteerders. Ze zouden zich moeten ontwikkelen tot datahub, die naast journalistieke content ook betaalde datadiensten levert aan bedrijven en overheden. Belangrijkste asset daarbij is de betrouwbaarheid van de beheerde data en geleverde diensten.

Risico: automatic news creation

Met gestructureerde datasets kunnen computerprogramma’s journalistieke verhalen genereren. Die koppeling tussen databestanden, artificial intelligence en taalwetenschap levert een radicaal nieuwe horizon. Pioniers als Narrative Science verkennen al de mogelijkheden. Op algoritmes gebaseerde journalistiek zal in eerste instantie nieuwsproductie over weer, beurs en sport veel sneller en goedkoper kunnen maken. Een risico voor redactionele arbeidsplaatsen, een kans voor bedrijven buiten de media.

Kans: relevante, transparante journalistiek

Veel redacties zien datajournalistiek als een mogelijkheid om hun basistaak beter te vervullen: het leveren van relevante inzichten in een aansprekende vorm. Vooral de mogelijkheid om in een interactieve applicatie de data te manipuleren naar persoonlijke voorkeur helpt daarbij. Het online vrijgeven van de gebruikte datasets levert extra journalistieke transparantie. Anderen kunnen met de data aan de slag en zelfs intelligenter bevragen dan de redactie heeft gedaan. Dat levert een veel grotere maatschappelijke waarde dan het publiceren van een nieuwsverhaal.

Obstakel: gebrek aan niet-journalistieke expertise

Datajournalistiek vraagt veel uiteenlopende vaardigheden: data-analyse, programmeren, statistiek, visualisatie. Zelfs bij redacties met de verst ontwikkelde datajournalistiek zijn de teams klein, met bijvoorbeeld maar drie personen bij the Guardian. Soms worden daarom externe bedrijven of deskundigen ingehuurd. Zo liet de VPRO de visualisaties voor Nederland van Boven maken door het Britse bedrijf 422 South. Voor de toekomst zien betrokkenen behoefte aan versterking van data-teams met andere expertise, zoals statistici en wiskundigen.

Kans: de redactie als innovatienetwerk

Veel nieuwsorganisaties die met datajournalistiek aan de slag wilden, hebben hackathon-bijeenkomsten georganiseerd, waarbij studenten en programmeurs een etmaal intensief samenwerkten om datasets journalistiek te ontsluiten. Het is een manier om binnen een redactie een vliegende start te maken met datajournalistiek, contacten te leggen en talent aan te trekken. Het levert ook een open innovatienetwerk, dat binnen en buiten het bedrijf nieuwe technieken en applicaties kan opleveren.

Obstakel: verkrijgbaarheid, formats en fouten

Dat er steeds meer data beschikbaar komen, betekent niet dat het eenvoudig is om bruikbare datasets te verkrijgen. Soms moeten er WOB-achtige procedures aan te pas komen. Verder kan data in een format zitten dat zich niet automatisch laat inlezen of bewerken, bijvoorbeeld in scans van documenten of pdf’s. Verder kunnen datasets fouten bevatten die de journalist eruit moet zien te halen.

Obstakel: waar zit het verdienmodel?

Er zijn nog allerlei vragen over de economische duurzaamheid van datajournalistiek. Datajournalistiek is tijdrovend en kostbaar. Er is nog geen helder signaal dat het meer aandacht en inkomsten genereert. Het doel is nu vooral extra journalistieke impact en niet extra omzet. Toch denken betrokkenen dat datajournalistiek en afgeleide applicaties meer traffic en inkomsten kunnen opleveren. Daarnaast wordt er nagedacht over bijbetalen voor betere visualisaties, of betaalde dienstverlening.

Risico: heviger strijd om mediaminuten

Ook spelers buiten de media kunnen op basis van open data content ontwikkelen, bijvoorbeeld met criminaliteitscijfers. Er ontstaat daardoor een data-ecosysteem met nieuwe concurrenten. Dat levert een dilemma op voor de journalistiek: moeten redacties als datahub data- en visualisatiediensten gaan leveren, of zich concentreren op betere journalistieke producten? Als ze het laatste besluiten, zullen anderen – databedrijven, onafhankelijke uitgevers, NGO’s – snel dit gat vullen. De consument krijgt zo nog meer bronnen en keuzemogelijkheden om z’n schaarse mediaminuten te besteden.

Kans: journalistieke focus en samenwerken

Het experiment met datajournalistiek is in volle gang; de uitkomst is onduidelijk. Ook de rolverdeling in het data-ecosysteem is verre van uitgekristalliseerd. Toch waagt het rapport zich aan een toekomstvisie. Daarin blijft de datajournalistiek stevig groeien, maar focust de journalistiek zich op haar kerntaak. "De belangrijkste factor voor succesvolle datajournalistiek is een journalistiek gevoel voor wat relevant en interessant is", stellen de onderzoekers. Bovendien dalen de kosten van data-analyse door verbeterde analysetools, zodat datajournalistiek tot een journalistiek basisgereedschap kan uitgroeien. De journalistiek gaat samenwerken én concurreren met andere dataorganisaties.

— * Dit artikel werd eerder gepubliceerd op De Nieuwe Reporter en kwam tot stand met steun van het Mediafonds, samen met het Sandberg Instituut organisator van het congres Curating Reality

— * Het Trends in Journalism rapport

Reageer

Geef een reactie

*