Veranderen is voor opleidingen niet goed genoeg

14267600460.jpg

Een ding staat als een paal boven water voor Eric Newton: de opleidingen journalistiek moeten veranderen. Sterker nog, ze moeten voortdurend veranderen. Wie een keer het onderwijsprogramma heeft aangepast kan niet op zijn lauweren rusten. "Ben je vorig jaar gestart met veranderingen? Dan loop je een jaar achter. Ben je sinds 2002 digitaal actief? Dan heb je een achterstand van tien jaar."

Door: Alexander Pleijter

Het zijn waarschuwende woorden van Newton aan het adres van opleidingen die de digitale ontwikkelingen niet serieus genoeg nemen. Newton kan het weten, hij houdt zich bij de Knight Foundation reeds lange tijd bezig met de ontwikkelingen in de journalistiek en de consequenties daarvan voor het opleiden van journalisten. Zijn opvattingen zijn her en der op internet te vinden, in blogposts en toespraken die hij hield op congressen. Hij heeft ze onlangs samengebracht in het e-boek Searchlights and Sunglasses, dat een totaalbeeld moet geven van zijn visie op journalistiek in het digitale tijdperk.

Opleidingen sluiten of niet?

Voor opleidingen – en critici – is de meest prangende vraag of het überhaupt nog zinvol is om studenten op te leiden tot journalist. Want waarom zou je dat doen als al die afgestudeerden vervolgens niet aan de bak komen? Newton laat er geen misverstand over bestaan. “De kans op een baan lijkt juist beter dan ooit te zijn.”

Want elk bedrijf en elke organisatie heeft tegenwoordig een website, publiceert nieuws en zet sociale media in om hun doelgroep te bereiken. In de woorden van Newton: “Elk bedrijf is een mediabedrijf. Elke organisatie is een media-organisatie.” Er is dus genoeg werk te vinden voor net afgestudeerde journalisten, meent Newton. “Ouders van de huidige studenten moeten zich gelukkig prijzen. Een diploma in de journalistiek en communicatie is een van de beste manieren om jezelf op te leiden.” Dat is een flinke steun in de rug voor de opleidingen.

Hoe opleiden?

Blijven opleiden dus. Maar hoe? En wat? Klaarstomen voor het digitale tijdperk, luidt het devies van Newton. Want daar zitten we nu middenin. En dat zorgt voor fundamentele veranderingen in de journalistiek. En deze veranderingen vereisen dus ook fundamentele veranderingen in de opleidingen. Met het doceren van wat hippe digitale tools red je het niet.

“Met het doceren van wat hippe digitale tools red je het niet.” Vernieuwing journalistiek onderwijs Tweet dit

Dat pleit erg voor Newton. Hij ziet dat de impact van de digitalisering veel verder reikt dan het leren gebruiken van nieuwe instrumenten voor het klassieke journalistieke werk. Natuurlijk, die nieuwe tools moet je gebruiken als journalist. Maar daarmee ben je er niet. Newton hamert op een nieuwe werkhouding, een nieuwe relatie met het publiek, een herijking van de journalistieke taak, een nieuwe visie op de uitgangspunten en ethiek van het vak. Kortom, alles is anders voor de journalist in het digitale tijdperk.

Alles? Ja, alles. Behalve één ding: het waarom. “In het digitale tijdperk is goede journalistiek essentieel voor een vredige, productieve, vrije, zelf-verbeterende maatschappij.” Dat is een telkens terugkerend punt in alle schrijfsels van Newton: hij hecht grote waarde aan de maatschappelijke rol van journalistiek: “Nieuws en informatie is een sociale kernbehoefte, het is even cruciaal voor een gezonde gemeenschap als veilige straten, goede scholen en schone lucht.”

Betrokkenheid kweken

Maar hij is verre van optimistisch over de huidige staat van de journalistiek: “De landelijke nieuws- en informatiesystemen zijn onvoldoende. Ze betrekken er niet iedereen bij.” Dat laatste is cruciaal volgens Newton: journalisten moeten zorgen voor betrokkenheid.

Hij pleit dan ook voor een hechtere band met het publiek. Of beter, met de gemeenschap, want dat is het woord dat Newton steeds weer gebruikt. Niet voor niets, een publiek veronderstelt een massa passieve lezers, kijkers of luisteraars die content toegeworpen krijgen. Voor Newton draait het daar niet om. In zijn visie moeten journalisten niet louter informatie leveren, maar ook zorgen voor betrokkenheid. “Het informeren en betrekken van de gemeenschap”, luidt zijn devies voor de journalistiek.

Verhalen maken is niet de kern

Maar hoe doe je dat? Journalisten moeten afscheid nemen van het productieparadigma uit de industriële tijd, meent Newton. Voor journalisten staat het ‘verhaal’ centraal. Daar draait het om, dat is hun werk: verhalen maken. Voor Newton is dat niet de kern van journalistiek. Een bijzonder verhaal hoeft geen enkele impact in een gemeenschap hebben. Terwijl dat nu juist de essentie van goede journalistiek is.

Journalisten houden hun publiek buiten de deur tot hun verhaal af is. Dan gooien ze het naar buiten en mag het publiek het tot zich nemen. Dan gaat de deur weer dicht. Terwijl journalisten voortdurend in gesprek zouden moeten zijn met hun gemeenschap: als ze op zoek zijn naar onderwerpen, als ze informatie en invalshoeken zoeken, als hun verhaal gepubliceerd is. Voortdurend zouden journalisten in contact moeten staan met de gemeenschap waarvoor ze werken. Dat idee is niet nieuw, maar is in het digitale tijdperk wel makkelijker te realiseren dan ooit.

Er valt in de optiek van Newton een wereld te winnen voor de journalistiek. Maar dus ook voor de opleidingen. Die zouden de wegbereiders moeten zijn, zij zouden de journalisten van de toekomst moeten opleiden. Journalisten die doordrongen zijn van hun maatschappelijke rol, weten hoe ze die rol invulling moeten geven en hoe digitale technologie daarbij te gebruiken. Journalisten die ondernemend zijn, hun vak innoveren. En dus het nodige moeten weten over techniek en ondernemerschap. Zelf nieuwe initiatieven moeten kunnen bedenken en van de grond kunnen krijgen. En bovenal voortdurend bezig zijn veranderen, met uitproberen, met ontwikkelen.

Teaching hospitals als antwoord

Maar hoe krijg je dat als opleiding voor elkaar? Volgens Newton zijn zogeheten ‘teaching hospitals’ het antwoord. Teaching hospitals vinden we van oorsprong bij opleidingen geneeskunde, die hun studenten opleiden door ze aan de slag te laten gaan in een ziekenhuis. Een echt ziekenhuis. Met echte patiënten. Die echt geholpen moeten worden. Anders gaan ze misschien wel dood.

Sommige opleidingen in de VS hebben teaching hospitals. Maar geen echte, meent Newton. Ja, er zijn studenten die content fabriceren. Ja, er zijn docenten die ze daarbij begeleiden zodat ze beter worden. Maar er ontbreekt iets essentieels: patiënten. Dat wil zeggen, patiënten die echt geholpen worden. Dus meer doen dan nieuwsberichtjes online zetten die mensen kunnen lezen. Het gaat erom mensen echt te helpen: “De gemeenschap van dienst zijn door te zorgen voor betrokkenheid.”

Wat bedoelt Newton daarmee? Studenten moeten leren om uit te zoeken waar een gemeenschap behoefte aan heeft. Welke issues spelen in een gemeenschap? Welke informatie hebben mensen nodig om die issues te begrijpen en zich er een mening over te vormen? Studenten moeten ook leren om reacties te onttrekken aan de gemeenschap. Ze moeten erachter komen wat de gemeenschap doet met hun informatie, of deze impact heeft.

De waarde van journalistiek

Het is duidelijk: Newton verwacht van journalisten meer dan louter verhalen maken. Zo vindt hij ook dat journalisten de plicht hebben om het belang van hun werk duidelijk te maken.

Hij vertelt over een congres van onderzoeksjournalisten. Newton vroeg de zaal: wie denkt dat de gemiddelde Amerikaan begrijpt wat de waarde is van onderzoeksjournalistiek voor de samenleving? Slechts één hand ging omhoog. Vervolgens vroeg hij wie vond dat het de verantwoordelijkheid van journalisten is om aan de samenleving uit te leggen wat de waarde van journalistiek is. Slechts een derde van de zaal deed de hand omhoog.

Dat is het probleem meent Newton: onderzoeksjournalistiek is waardevol, veel mensen zien dat niet, maar journalisten zien het niet als hun verantwoordelijkheid om dat uit te leggen. Het toont hoe afzijdig journalisten zich vaak opstellen, hoe het ze ontbreekt aan echte betrokkenheid.

Bevlogen journalisten

Newton vindt het de taak van journalisten om mensen bij te brengen hoe belangrijk journalistiek is. En hoe de journalistiek werkt. Opleidingen zouden daar ook een rol in kunnen spelen: ze zouden alle studenten van hogescholen en universiteiten onderwijs moeten geven over het belang van journalistiek voor de samenleving. Daarmee is de taak van opleidingen breder dan journalisten opleiden. Alle mensen moeten opgeleid worden om de journalistiek te begrijpen en het belang ervan te onderkennen.

“Alle mensen moeten opgeleid worden om de journalistiek te begrijpen en het belang ervan te onderkennen.” Tweet dit

Searchlights and Sunglasses gaat over journalistiek in het digitale tijdperk. Maar daarmee is het geenszins een technocratisch betoog over het leren beheersen van digitale trucs en tools. Verre van dat. Newton levert een inhoudelijke visie op het belang van goede journalistiek in een digitale wereld. Waarbij het niet gaat om de aantallen clicks en pageviews, maar om journalistiek die waardevol is voor de samenleving. Juist ook dat zou het uitgangspunt van opleidingen moeten zijn: geen mediamakers opleiden, maar bevlogen journalisten, met hart voor de samenleving.

Eric Newton spreekt woensdag 20 november op het congres ‘De journalist in opleiding’ in Amsterdam. Naast Newton zullen ook George Brock, hoofd faculteit Journalistiek van de City University London, en Bart Brouwers, auteur Na de deadline, hun visie geven op het vernieuwen van het journalistieke onderwijs. Aansluitend zijn er debatten met experts en docenten journalistiek. Aanmelden is gratis en kan via Persinnovatie.nl/opleiding.

Bekijk het e-boek Searchlights and Sunglasses

Deel dit artikel:

Reageer