Waarom journalisten geen koffertjes moeten dragen

‘Sterke verhalen’ is gebaseerd op reportages die bijna allemaal eerder in tijdschriften zijn gepubliceerd. Dat klinkt als het opwarmen van oude kliekjes, maar Van Dijk heeft zijn verhalen ‘schoongeveegd’ en becommentarieerd. "Als de loodgieter net zo slordig en onzorgvuldig zou werken als de gemiddelde journalist, zouden er veel meer daken lekken in Nederland."

Ton van Dijk heeft een gevarieerde loopbaan als journalist achter de rug. Hij schreef mooie reportages voor onder meer de Haagse Post/HP/De Tijd, Esquire en Vrij Nederland. Hij was hoofdredacteur van Nieuwe Revu en Panorama. Daarnaast gaf hij les aan de School voor de Journalistiek en de Rijksuniversiteit Groningen, geeft gastcolleges aan de UvA en cursussen reportage bij het Centrum voor Communicatie en Journalistiek in Utrecht. Ook runt hij vanuit zijn Friese huis een verhuurbedrijf voor tractor met Mamaloe-woonwagen.
Sterke verhalen is gebaseerd op reportages die bijna allemaal eerder in Haagse Post/HP/DeTijd hebben gestaan. Dat klinkt als het opwarmen van oude kliekjes maar Van Dijk heeft zijn verhalen ‘schoongeveegd’ en becommentarieerd. Als verslaggever op pad gaan, is het mooiste wat er is: "Op de terugweg naar huis is er soms tijd voor een ommetje. Een aardig dorp, een mooi meer – ’s zomers had ik vaak een hengeltje en een zwembroek plus handdoek achter in de auto."

Grijs grensgebied

Maar het is niet alleen nostalgie die hier bezongen wordt. Van Dijk is kritisch over de beroepsgroep. "Als de loodgieter net zo slordig en onzorgvuldig zou werken als de gemiddelde journalist, zouden er veel meer daken lekken in Nederland." En: "Journalisten zijn niet zulke goede rekenaars. Een nulletje meer of minder?" Misschien heeft Van Dijk gelijk, maar een tikje afgesleten zijn dit soort oordelen wel.
Zijn opmerkingen over de ethiek van de journalistiek zijn meer opzienbarend. Van Dijk geeft toe dat hij als verslaggever methoden toepaste die "het betamelijke overschrijden". Onder het motto ‘Wat Jupiter mag, is het rund niet toegestaan’ heeft de journalist die het algemeen belang dient een journalistiek grijs grensgebied als speelveld. Het doel heiligt de middelen.
Een mooi voorbeeld van die vrijheid is het verhaal over voormalig Tros-corryfee Wibo van der Linden. In de jaren negentig was Van der Linde directeur van Endemol Duitsland. Van Dijk ging hem interviewen, hij ging toch een weekendje naar Sauerland. "Hebt u ook een cv van uzelf?" Dat had Wibo wel. Met een druk op de knop begon de printer te ratelen. Terug in de auto bleek hij per ongeluk ook een geheim rapport over de onderhandelingen met een Duitse commerciële zender uit de printer te hebben gehaald. Bingo! Via een relatie werd erover gepubliceerd in Der Stern. Beloning voor de tipgever fl 1.500. Joop van den Ende was woest. Van Dijk deed er nog een schepje bovenop door hem mierzoet het advies te geven maar eens goed na te denken of iedereen in zijn omgeving wel te vertrouwen was.

Lockheed

Bijzonder geestig is het verhaal over de Lockheed-affaire. Zoals bekend liet prins Bernhard zich omkopen door de Amerikaanse vliegtuigfabrikant Lockheed. De Wall Street Journal drukte daarover in 1975 een interview af met een voormalige medewerker van Lockheed. Van Dijk wist dezelfde bron te achterhalen en interviewde de man over de ‘wining en dining’-methode waar de prins zoveel baat bij had gehad. Het interview werd afgedrukt in Nieuwe Revue. Nederland was er nog niet rijp voor om zo maar een lid van het koningshuis van corruptie te betichten, dus werd het hele verhaal gepubliceerd met hypocriet commentaar in de trant van: een schande wat die Amerikaan allemaal durft te beweren over onze prins!
Nog bonter maakte Van Dijk het met de foto van de Franse minnares van Bernhard. Het was een huzarenstukje om een foto van haar te achterhalen. Maar publiceren was toch weer iets anders. Geen probleem. De primeur werd aan de Daily Express gegund en vervolgens kon Nieuwe Revue daarop reageren: kijk toch eens wat de Engelse pers over onze prins beweert!

Bovenlader

In twintig hoofdstukken over drugdealers, corrupte politiemensen, satanisten en meedogenloze moordenaars vindt Van Dijk zijn weg. Hij geeft niet zozeer het laatste woord, maar stelt vragen. Zoals bij de geruchtmakende zaak over Niels Offereins en de vraag of hij op 6 april 2004 van de Martinitoren in Groningen gesprongen was, gevallen is of door zijn psychisch gestoorde vriendin was geduwd. Rapporten werden opgemaakt, deskundigen gehoord en TNO berekende van alles en nog wat om duidelijkheid in deze kwestie te krijgen. Ton van Dijk ging met de vader van de overleden jongen, landmeter van beroep, zelf met meetapparatuur aan de slag. Niet dat de zaak nu meteen opgelost was, maar wel werd aangetoond dat de autoriteiten hun werk niet goed gedaan hadden.
Dat zou je ook als motto van deze bundeling reportages kunnen zien: eens kijken wat hier precies aan de hand is. En als voor dat doel een dossier of een personeelsblaadje in de tas moet glijden, is dat geen probleem. Daarom moeten journalisten een ‘bovenlader’ hebben, zo’n dokterstas die van boven open kan. Handig om snel documenten in te laten verdwijnen. Voordat ze in de doofpot gaan.

Ton van Dijk, Sterke verhalen. Nijgh & Van Ditmar, 319 blz., €19,95

Reageer

Geef een reactie

*