‘Wees eerlijk: wie leest de Volkskrant nou nog?’

De slechte omgang van opdrachtgevers met freelancejournalisten draagt bij aan de opkomst van freelancers die zichzelf uitgeven. Daarnaast werkt het herpublicaties in de hand. Dat zegt Jan-Jaap Heij, oprichter van nieuwssite DNP. Intussen stelt NVJ-secretaris Freelance Rosa Garcia Lopez alles in het werk om de situatie voor freelancers te verbeteren en doet ze een moreel appèl op de media.

Door: Jolien Scholte

Garcia Lopez schreef er vorige maand een opiniestuk over: ‘Minachting pers voor freelancers wreekt zich vanzelf’. Freelancers worden als tweederangs burgers behandeld, stelt ze in het artikel. Ze moeten afstand doen van hun auteursrecht, facturen worden te laat betaald en de vergoedingen hollen achteruit.

"Een drama", meent ook Heij. "De tarieven dalen, en ik denk dat ze nog wel verder dalen naar 10 cent per woord of iets dergelijks. In Engeland en Amerika is het al heel normaal om voor zo’n woordprijs te werken."

Wurgcontracten van Sanoma

Garcia Lopez vecht voor de rechten van freelancers en maakt zich onder andere kwaad over het wurgcontract dat Sanoma haar freelancers voorlegt over doorplaatsing en auteursrecht. De uitgever wijzigde in juni de ‘regeling gebruik opdrachtmateriaal’, waarmee het bedrijf de rechten kreeg om artikelen van freelancers door te verkopen aan derden, zonder dat de freelancers daar zeggenschap in krijgen of een redelijke vergoeding voor ontvangen.

Heij denkt niet dat vechten tegen de contracten nut zal hebben. "Uiteindelijk gaat het toch om de machtsverhoudingen en niet om de regels. Dus ik denk niet dat de NVJ iets kan uitbrengen tegen Sanoma." Daar is Garcia Lopez het niet mee eens. "De NVJ onderzoekt nu of een klacht kan worden ingediend bij de Autoriteit Consument en Markt wegens vermeend misbruik van de economische machtspositie van Sanoma Media."

‘Concept van exclusiviteit is vervallen’

De verslechterde omstandigheden van freelance journalisten draagt volgens Heij bij aan twee ontwikkelingen in de freelancewereld: het herpubliceren van artikelen en je als journalist zelf uitgeven via verschillende kanalen. "Ik denk dat de toekomst is dat je verschillende dingen doet met één stuk, al moet je dat juridisch wel goed regelen."

Daarbij is het volgens hem van cruciaal belang om als journalist je eigen auteursrecht te behouden. "Wat dat betreft geeft DNP een zetje in de goede richting voor freelancers: het auteursrecht ligt bij henzelf." Volgens Garcia Lopez is het behoud van auteursrecht zelfs cruciaal voor de integriteit van de journalist. "Denk je dat Rembrandt ooit toestemming had gegeven om zijn Nachtwacht in losse deeltjes te verkopen of met bewerkingen akkoord was gegaan?"

‘Wie leest de Volkskrant nou nog?’

Meer herpublicaties betekent wel dat de artikelen vaak niet meer exclusief zijn, maar dat is volgens Heij niet erg. "Het concept van exclusiviteit van content is al vervallen. Dat zie je nu ook in de onderhandelingen met Sanoma: het is een geldkwestie. Het gaat er niet om dat de exclusiviteit behouden blijft, het gaat erom wie er voor de doorplaatsing wordt betaald."

Op DNP hoeft content niet exclusief te zijn benadrukt Heij. "Nu zijn ongeveer 10 procent herpublicaties, maar van mij mag het gerust nog veel meer zijn. We zijn een platform voor journalisten, geen medium." En de lezers dan? Misschien betalen zij voor iets dat ze elders ook al hebben gelezen. Heij: "Ik heb nog nooit een lezer gehad die klaagde dat wat hij op DNP las bijvoorbeeld ook al in de Volkskrant stond. Want wees eerlijk: wie leest de Volkskrant nou nog? Dat zijn ongeveer 200.000 mensen, en dat betekent dat er ook 15,8 miljoen Nederlanders zijn die het niet lezen."

Meer mogelijkheden om zelf uit te geven

Naast herpublicaties denkt Heij dat steeds meer freelance journalisten zichzelf gaan uitgeven, omdat daar meer mogelijkheden voor komen. "Ik denk dat er de komende tijd zeker 30 tot 40 platforms bij komen waarop journalisten zelf hun werk kunnen publiceren. Een voorbeeld is natuurlijk DNP, maar ook Blendle en andere spotify-achtige journalistiekplatforms. Jezelf uitgeven via verschillende kanalen. Ik denk dat meer journalisten binnenkort op die manier gaan werken."

Garcia Lopez: "Jan-Jaap heeft gelijk. Het is een hele goede ontwikkeling dat journalisten steeds meer platforms en kanalen creëren onafhankelijk van bestaande media." De nieuwe initiatieven betekenen volgens haar meer autonomie en dus zeggenschap over auteursrecht. "Kortom, als freelancer ben je niet of minder afhankelijk van anderen en dat is een goede zaak."

Rondkomen van DNP-kanaal?

In Nederland staat het zelf publiceren nog in de kinderschoenen, maar Heij neemt Amerika als voorbeeld. "Bij Amazon kunnen auteurs bijvoorbeeld zelf uitgeven, wat enorm succesvol is. Dat komt ook nog wel naar Nederland." Een mogelijk probleem is volgens hem wel dat het publiek in Nederland een stuk kleiner is dan in Amerika.

Heij: "Ik denk niet dat veel mensen in Nederland kunnen rondkomen van alleen hun DNP-kanaal, maar als je gebruik maakt van verschillende zelf-publicatiekanalen, die nu in ontwikkeling zijn, kan dat in de toekomst wel. Ik denk dat er over twee a drie jaar al freelancers werken op deze manier."

Oplossingen vanuit Tweede Kamer

Intussen blijft de situatie voor freelancers in de traditionele media niet best. Garcia Lopez doet in haar artikel een beroep op de media. ‘Ik doe een moreel appèl op alle media. Respecteer het auteursrecht van freelancers en betaal ze fatsoenlijk.’ Trekken de media zich hier iets van aan volgens haar?

Garcia Lopez: "Het feit dat geen enkel medium het opiniestuk wilde plaatsen geeft al aan dat media lak hebben aan freelancers. Daarom spreken we politici aan en vragen ze om de rechten van de makers te borgen in het wetsvoorstel auteurscontractenrecht en om de contractvrijheid te beperken. De oplossingen zullen vanuit de Tweede Kamer moeten komen."

Reageer

Geef een reactie

*