Wie trekt er aan het langste eind?

Een rijke familie, een beursgenoteerd bedrijf of een ideële stichting: mediabedrijven hebben verschillende aandeelhouders. Promovenda Mathilde Sanders onderzocht welke typen eigenaren het Nederlandse en Vlaamse medialandschap kleuren. En belangrijker: wat hun uitwerking is op de bedrijfsvoering en wat dit uiteindelijk betekent voor het journalistieke product.

Door: Moniek Verstegen

Net als ieder ander bedrijf hebben mediaorganisaties een interne bedrijfsvoering. Er is een bestuur, een Raad van Commissarissen, een strategie en er worden bedrijfswaarden geformuleerd. Vanzelfsprekend zijn er allerlei partijen met een eigen agenda: de een heeft een puur journalistieke ambitie, terwijl de ander eigenlijk vooral uit is op het maken van winst. Dit resulteert in een onvermijdelijk getouwtrek achter de schermen.

Contouren van de bedrijfsvoering

Promovenda aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam Mathilde Sanders deed onderzoek naar dit reilen en zeilen binnen Nederlandstalige nieuwsorganisaties. Sanders: “Ik heb de dynamiek van de bedrijfsvoering in kaart gebracht en gekeken hoe die per aandeelhouder verschilt.” Ze was een jaar bezig en ontving voor het project onder meer 25.000 euro van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Ook het Lucas-Ooms Fonds en de NVJ droegen hun steentje bij.

Sanders sprak met een selectie van eigenaren, hoofdredacteuren en journalisten van vijftien mediabedrijven uit Nederland en België. Om de anonimiteit van de respondenten te waarborgen, worden deze bedrijven niet bij naam genoemd. ‘Waarom heeft u in deze organisatie geïnvesteerd? En wat doet u om uw doelen te verwezenlijken?’, vroeg ze de eigenaren. Aan een hoofdredacteur vroeg ze bijvoorbeeld of hij met tegenstrijdige belangen te maken had en daar voorbeelden van kon geven.

Botsende belangen

Op basis van deze gesprekken kwam Sanders erachter welke conflicten veel voorkomen binnen de organisaties. Zo bleken, weinig verrassend, de belangen van adverteerders en redactie vaak te botsen. Of die van nieuwsconsumenten en investeerders met een winstoogmerk. Maar ook, opvallend genoeg, die van journalisten en nieuwsconsumenten of die van een non-profit organisatie en nieuwsconsumenten.

Sanders: “Stichtingen hebben vaak een ideële missie. Die kan te conservatief zijn en niet meer aansluiten bij wat de nieuwsconsument wil.” In hoeverre een conflict een probleem vormt hangt dus weer samen met de identiteit van de aandeelhouder. Sanders geeft nog een voorbeeld: “Een investeerder die op korte termijn winst wil maken, zal waarschijnlijk eerder geneigd zijn de adverteerder voorrang te geven dan een investeerder die voor winst op de lange termijn gaat.”

De ideale eigenaar

Uiteindelijk wist Sanders de eigenaren in Nederland en België in vier groepen onder te verdelen: investeerders, werknemers, klanten en non-profit organisaties. Ze concludeert dat bedrijven waarbij de klant zelf aandeelhouder is, het journalistieke product het meest tegemoet komt aan diens wensen. De Vlaamse website voor onderzoeksjournalistiek Apache is hier een voorbeeld van. Een meerderheid van de aandelen is hier in handen van lezers. Voor bedrijven met non-profit organisaties of werknemers, zoals bijvoorbeeld De Correspondent of Follow The Money, geldt hetzelfde maar in iets mindere mate.

Bij organisaties waar investeerders de touwtjes in handen hebben worden de wensen van de nieuwsconsument het minst in vervulling gebracht. Al betekent dat niet dat het bedrijf gedoemd is. Een ideale eigenaar is er, volgens Sanders, ook een die de aanwezige belangenconflicten vermindert. Bijvoorbeeld met behulp van een ombudsman of een redactiestatuut. Maar ook een gemengde samenstelling van het bestuur helpt. De recente aanstelling van Bart Brouwers als journalist op de positie van hoofd Business Development bij TMG vindt ze in dat opzicht een interessante ontwikkeling. Net als hijzelf overigens.

 

Vervolgonderzoek

En welke situatie is het meest gunstig voor de kwaliteit van het journalistieke product? Dat is volgens Sanders lastig te bepalen, omdat dat deels afhangt van wie je bedient. “Consumenten hebben verschillende verwachtingen. Sommige eigenaren passen beter bij een doelgroep die onafhankelijkheid van de redactie belangrijk vindt. Anderen bij een doelgroep die graag een glossy leest en advertenties van Gucci juist op prijs stelt. Dit heb ik verder niet onderzocht, maar is wel een van mijn suggesties voor vervolgonderzoek.”

Download onderzoeksrapport

Reageer

Geef een reactie

*