Spreektaal doet journalistiek geloofwaardiger overkomen, blijkt uit onderzoek
Nieuws | Wat zegt de wetenschap?
Journalisten leren aan het begin van hun loopbaan hoe ze horen te schrijven: feitelijk en wat afstandelijk. Maar wat is er eigenlijk mis met een toegankelijkere stijl? Wetenschappers uit Amerika en Taiwain onderzochten het effect van spreektaal in lokale journalistiek.
Hoe kunnen lokale media betrouwbaarder overkomen? Dat zochten onderzoekers van de universiteit van Wisconsin-Madison en van de Chinese University of Hong Kong uit. Ze keken naar de schrijfstijl en de bronnen van verhalen.
Journalisten hanteren namelijk vaak een specifieke schrijfstijl die ze al vroeg wordt aangeleerd. Die feitelijke, ‘objectieve’ stijl komt soms afstandelijk en droog over, met weinig oog voor het menselijke, schrijven onderzoekers Chung Hong Tse en Kecheng Fang. Spreektaal kan een alternatief zijn, denken ze, geïnspireerd door burgerjournalisten.
Bijgepraat door een buurtgenoot
Eerder onderzoek laat zien dat schrijvende journalisten vaak bang zijn dat spreektaal hun professionele imago ondermijnt. De onderzoekers vermoedden dat ‘gewone’ taal het vertrouwen van lezers in de journalistiek kan vergroten. Dat zou ermee te maken hebben dat spreektaal mensen het gevoel geeft dat ze door een buurtgenoot worden bijgepraat.
Ook het soort bronnen dat een journalistiek gebruikt, kan bijdragen aan dat gevoel van vertrouwen. ‘Elitebronnen’, zoals deskundigen en politici, worden veel ingezet in de journalistiek
vanwege hun betrouwbaarheid en autoriteit. Maar ook doodgewone bewoners kunnen een betrouwbare bron zijn, omdat zij het beste weten wat er speelt in hun gemeenschap.
Betrouwbaarheid testen
Om te onderzoeken hoe het gebruik van verschillende stijl en verschillende bronnen de beleving van betrouwbaarheid van een verhaal beïnvloeden, legden Tse en Fang 311 mensen in Taiwan vier verschillende artikelen voor. De artikelen gingen allemaal over een kleine protestbeweging tegen een vuilnisbelt van een fabriek, maar de stijl en het type bronnen verschilden.
Soms was de stijl feitelijker en werden er ‘elitebronnen’ gebruikt – ‘Het bedrijf BCD heeft een industriële vuilnisbelt ingericht in de buurt van het industriegebied in de gemeente, wat leidde tot verzet bij de lokale bevolking’ – dan weer werd er spreektaal gebruikt en waren burgers de bronnen – ‘Het maakte de bewoners erg boos. Ze zeggen dat ze blijven protesteren en vechten voor hun buurt!’
Deelnemers moesten die artikelen lezen en daarna vragen beantwoorden over de betrouwbaarheid en de mate waarin het artikel hen boeide, zoals ‘vond u het verhaal accuraat?’ en ‘wilde u weten hoe het verhaal afliep?’
Iets subjectiever
Journalistiek wordt vaak gezien als het weergeven van harde feiten, schrijven de onderzoekers, maar de manier waarop ze die brengen, bepaalt of en hoe ze blijven hangen. Daarom doen journalisten dan ook steeds weer pogingen om een wat aantrekkelijkere journalistieke stijl te ontwikkelen: van New Journalism in de jaren ’60 tot moderne innovaties als civic journalism, blogging, live journalism, narrative journalism en andere vormen van verhalende journalistiek.
Meer subjectieve vormen van journalistiek, waarbij de journalist zichzelf opvoert als ‘ik’, leveren vaak de kritiek op dat ze tegen journalistieke normen ingaan. Zulke genres zouden de journalistieke ethiek bedreigen en de inhoud minder betrouwbaar maken. Maar mediawetenschappers hebben er ook op gewezen dat verhalende journalistiek gemarginaliseerde groepen zichtbaarder kan maken en kan zorgen voor een sterker gevoel van verbondenheid van lezers met de maatschappij.
Professioneel is niet per se betrouwbaar
Uit de resultaten blijkt dat de bron niet uitmaakte voor de betrouwbaarheid, maar de schrijfstijl wel. De artikelen in spreektaal werden als iets betrouwbaarder en pakkender gezien. Dat laatste was vooral het geval bij deelnemers die erg sceptisch zijn over het nieuws.
Dat de bron niet zoveel uitmaakt, vinden de onderzoekers achteraf niet heel gek. Ze vermoeden dat de burger en de expert in dit geval voor de lezer even betrouwbaar zijn, alleen om verschillende redenen.
Ze denken dat spreektaal, zeker bij lokale kwesties in een gemeenschap, empathie en handelingsbereidheid bevordert en inspeelt op een anti-mainstream sentiment. Lezers raken gemakkelijker emotioneel betrokken bij lokale onderwerpen, en dat gevoel kan versterkt worden door deze schrijfstijl. Ook wijzen de onderzoekers op nieuwsmijders: die hebben wellicht meer emotionele overtuigingskracht nodig om zich om de inhoud van een artikel te bekommeren.
Banden met burgers aanhalen
Het kan een aanleiding zijn om sommige journalistieke normen te herzien, schrijven de onderzoekers. De afkalvende journalistieke autoriteit is een gevaar voor de democratie en de informatievoorziening, en daar moeten we wat mee door de banden met burgers aan te halen en ons niet alleen te richten op het overbrengen van feiten.
Een ‘professionele’ journalistieke stijl is in ieder geval geen vereiste voor betrouwbaarheid, benadrukken de onderzoekers tot slot. Een informele stijl kan erop wijzen dat de journalist zich bekommert om de lezer.
