SVDJ op weg naar digitale autonomie: ‘Het begint met bewuste keuzes’

Steeds meer organisaties kijken kritisch naar hun afhankelijkheid van grote technologiebedrijven. Ook bij het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ) onderzoeken we hoe we stap voor stap meer regie kunnen krijgen over onze data en digitale werkomgeving. Hoofd Bedrijfsvoering Eva Landers en Strategisch Adviseur Technologie & Journalistiek Hugo Roosenschoon vertellen waarom we deze stap zetten, wat digitale autonomie in de praktijk betekent en waar we de komende jaren naartoe werken.

Organisaties zijn de afgelopen jaren steeds afhankelijker geworden van een klein aantal grote technologiebedrijven. Tegelijkertijd is de wereld veranderd. Geopolitieke ontwikkelingen en wetgeving, zoals de Amerikaanse Cloud Act, zorgen ervoor dat organisaties zich afvragen waar hun data staat en wie daar toegang toe heeft. Volgens Hugo Roosenschoon is het daarom niet gek dat er, ook binnen de journalistieke sector, steeds meer aandacht is voor digitale autonomie. ‘Jarenlang waren Amerikaanse cloudoplossingen de vanzelfsprekende keuze. Maar de context is veranderd. Dan is het verstandig om opnieuw te kijken welke afhankelijkheden je hebt en of die nog passen bij je organisatie.’

Voor het SVDJ speelt nog een tweede overweging om digitaal onafhankelijker te worden. Als organisatie die de journalistieke sector ondersteunt met subsidie, begeleiding en kennis, wil het SVDJ ook zelf ervaren welke afwegingen bij digitale autonomie komen kijken en wil de organisatie een voorbeeldrol spelen. ‘Als wij als kennispartner de sector willen helpen om hierover na te denken, moeten we dat zelf ook doen. Practice what you preach!’ aldus Eva Landers.

Meer regie

Digitale autonomie wordt soms uitgelegd als het volledig afscheid nemen van Big Tech. Volgens Landers is dat te rigide. ‘Het gaat over regie houden. Weten waar je gegevens staan, wie erbij kan, welke risico’s je accepteert en of je kunt overstappen als dat nodig is.’  Dat betekent volgens Landers niet dat alle bestaande digitale oplossingen ineens verkeerd zijn. ‘Het gaat er niet om dat we morgen afscheid moeten nemen van alle Amerikaanse software en volledig onafhankelijk worden. Het gaat erom dat we onszelf de vraag blijven stellen: past deze oplossing nog bij wat we belangrijk vinden?’ Juist omdat er steeds meer Europese alternatieven beschikbaar zijn, vindt ze dat organisaties de verantwoordelijkheid hebben om die serieus te onderzoeken. ‘Als niemand die alternatieven gebruikt, krijgen ze ook nooit de kans om zich verder te ontwikkelen. Dan verandert er uiteindelijk niets.’

 ¬ Eva Landers, Hoofd Bedrijfsvoering SVDJ

Een route, geen eindpunt

Het SVDJ wil steeds beter in staat zijn om bewuste keuzes te maken en minder afhankelijk te worden van één leverancier of één ecosysteem. Daarbij helpt de roadmap die Landers eerder dit jaar samen met IT-bedrijf Centric heeft opgesteld. Daarvoor is eerst het IT-landschap van de organisatie in kaart gebracht. De roadmap maakt inzichtelijk welke stappen de komende jaren logisch zijn, welke investeringen daarvoor nodig zijn en in welk tempo veranderingen kunnen worden doorgevoerd. ‘Ons streven is dat we over vijf jaar onze eigen ideale puzzel hebben gelegd,’ zegt Landers. ‘Natuurlijk kan die puzzel dan nog veranderen, maar dan hebben we in ieder geval het begin van een digitale omgeving die past bij onze organisatie en onze publieke opdracht.’

Begin met je kroonjuwelen

Wie aan digitale autonomie denkt, denkt al snel aan het vervangen van Microsoft of Google. Volgens Landers is dat juist niet de eerste stap. ‘Je moet beginnen met de vraag: welke processen en gegevens zijn essentieel voor het functioneren van jouw organisatie? De zogenaamde kroonjuwelen.’ Voor het SVDJ gaat het bijvoorbeeld om het subsidieproces en het delen van kennis over de journalistiek. ‘Dat zijn de onderdelen waar we een publieke verantwoordelijkheid voor dragen. Als je weet welke processen cruciaal zijn, kun je ook bepalen welke systemen daarbij horen en waar de grootste afhankelijkheden zitten.’ Pas daarna wordt gekeken welke veranderingen logisch zijn.

 ¬ Hugo Roosenschoon, Strategisch Adviseur Technologie & Journalistiek SVDJ

Roosenschoon benadrukt dat het SVDJ journalistieke organisaties niet wil voorschrijven welke software zij moeten gebruiken. ‘Digitale autonomie is geen blauwdruk die voor iedere organisatie hetzelfde is. Wij willen organisaties vooral helpen om bewuste, strategische keuzes te maken. Niet door te vertellen welke oplossing ze moeten kiezen, maar door inzicht te geven in de mogelijkheden en de afwegingen die daarbij horen. Uiteindelijk bepaalt iedere organisatie zelf welke keuzes passen bij haar risico’s, ambities en manier van werken. Door onze eigen ervaringen te delen hopen we dat anderen sneller kunnen ontdekken welke aanpak voor hen werkt.’

Experimenteren met alternatieven

Op dit moment experimenteert het SVDJ met een aantal alternatieven voor veelgebruikte toepassingen. Landers: ‘Samen met het IT-bedrijf Bossers & Cnossen onderzoeken we in een zogenoemde Proof of Concept (POC) hoe Nextcloud, een Europees alternatief voor Microsoft Teams, kan worden ingezet binnen verschillende begeleidingsprogramma’s van het SVDJ. Ook onderzoeken we op welke nieuwsbriefplatformen we zouden kunnen overstappen, zo proberen we op dit moment MailCamp uit.’

De echte uitdaging zit in verandering. Medewerkers moeten begrijpen waarom je iets doet en de ruimte krijgen om ermee te leren werken

Experimenteren levert waardevolle inzichten op, zegt Landers. ‘Technologie implementeren is meestal niet het moeilijkste. De echte uitdaging zit in verandering. Medewerkers moeten begrijpen waarom je iets doet en de ruimte krijgen om ermee te leren werken.’ Daarom kiest het SVDJ ervoor om iedereen vanaf het begin mee te nemen in het proces.  ‘We zeggen daar ook eerlijk bij: het wordt soms even anders. Soms voelt een verandering niet direct als een verbetering. Maar we geloven dat het ons uiteindelijk meer grip geeft op onze digitale omgeving.’

Ook lopen er op dit moment verschillende projecten en programma’s waarin digitale autonomie centraal staat. Zo wordt er binnen de SVDJ Incubator Digitale Autonomie samen met deelnemers onderzocht hoe de journalistiek meer eigenaarschap kan krijgen over de digitale relatie met het publiek. De resultaten van dat traject worden later dit jaar verwacht.

‘Daarnaast zijn we gestart met een pilotonderzoek waarin IT-experts de digitale afhankelijkheden van Follow the Money en het Nederlands Dagblad in kaart brengen,’ aldus Roosenschoon. ‘De inzichten uit deze scans moeten niet alleen deze organisaties verder helpen, maar ook waardevolle lessen opleveren voor de rest van de sector. Met deze pilot willen we beter begrijpen waar journalistieke organisaties in de praktijk tegenaan lopen. Die kennis gebruiken we om ons beleid verder te ontwikkelen en om te onderzoeken welke rol wij als kennispartner kunnen spelen.’

Ervaringen delen en in gesprek gaan

‘We vinden het belangrijk om onze ervaringen te blijven delen, óók als we nog niet alle antwoorden hebben’, aldus Roosenschoon. ‘De komende tijd publiceren we daarom vaker over onze eigen keuzes, experimenten en lessen. We hopen daarmee andere journalistieke organisaties te inspireren én met elkaar in gesprek te blijven over de vraag hoe de sector stap voor stap meer regie kan krijgen over haar digitale infrastructuur.’

Ben je binnen jouw organisatie ook bezig met digitale autonomie of wil je hierover eens van gedachten wisselen? We gaan graag het gesprek aan. Neem contact op met Hugo Roosenschoon via hugoroosenschoon@svdj.nl.