De journalistiek in via een talententraject: ‘Tien keer op je bek gaan en de elfde keer lukt het wel’
Nieuws | Vernieuwing
Jaren studeren, vervolgens snuffelen op de redactie tijdens je stage en dan eindelijk aan het werk in de journalistiek. Dat was jarenlang de voor de hand liggende weg, maar het kan ook sneller. Nova van den Berg, Bas Opgenoorth en Jens Berkhout volgden een interne opleiding bij een omroep of een ander kortdurend praktijktraject. Hoe bevalt zo’n olifantenpaadje richting de journalistiek?
Steeds meer mediabedrijven starten een eigen opleidingsprogramma waarin ze jong talent in sneltreinvaart klaarstoomt voor werk in de journalistiek. BNN University was er in 2009 vroeg bij, zes later volgde de KRO-NCRV met de Radioschool. Ondertussen hebben ook krantenredacties en regionale omroepen hun eigen talententrajecten.
Zelfs de onderzoeksjournalistiek, ooit een bastion van ervaren journalisten, heeft een eigen snelweg richting werkveld. Het Open Eyes Institute stoomt elk jaar 20 onderzoeksjournalistieke talenten klaar voor de arbeidsmarkt. Wat dreef de deelnemers om voor zo’n interne opleiding te kiezen en wat hebben ze geleerd?
Nova van den Berg (22) uit Utrecht kwam via BNNVARA Academy terecht bij First Dates en JeZelfTest, en is sinds 2025 verslaggever bij RTV Utrecht.
‘‘Op de havo was ik zo’n puber die tegen het hele schoolsysteem was. Ik vond het nergens op slaan dat ik bepaalde regels moest volgen. Dat ik dan voor een toets twintig woordjes moest leren, die ik de volgende dag alweer vergeten was. Dus toen ik klaar was met de opleiding, vroeg ik me af: wat wil ik nou eigenlijk? Ik vond kleding maken heel leuk, dus ik ben een tweejarige mbo-opleiding tot Fashion Designer gaan studeren. Na het eerste jaar dacht ik al: hier ga ik helemaal niks mee doen. Óf ik werk mee aan een vervuilende industrie, óf ik ga onbetaalbare kleding ontwerpen. Maar ik heb de opleiding wel afgerond.
Op een gegeven moment kon ik via een vriendin van mijn moeder een snuffelstage van twee dagen gaan doen bij tv-programma Binnenstebuiten. O, dit zijn echt hele leuke mensen, merkte ik. Iets later kwam die oproep van de BNNVARA Academy voorbij en dacht ik: ik ben nooit cameraschuw geweest, dit zie ik mezelf wel doen. Ik vond het ook altijd al leuk om te filmen. Zette ik tijdens het avondeten de camera aan en maakte ik grappige clipjes, van mijn broer die zich verslikte bijvoorbeeld. Voor de auditie zei ik tegen niemand dat ik zenuwachtig was, ik manifesteerde gewoon dat het zou lukken. En dat werkte dus.
Je leert het meest van de verantwoordelijkheid. Als ik te laat was met een video, had ook mijn team er last van
Je hoeft niet ergens goed in te zijn om het te gaan doen. Gewoon tien keer op je bek gaan en de elfde keer lukt het wel. De feedback was soms streng en dat is goed. Maar je leert het meest van de verantwoordelijkheid. Als ik op school iets niet deed, dan had ik daar voor mijn gevoel vooral de docent mee. Bij BNNVARA had ook mijn team er last van als ik te laat was met het uploaden van de video.
Ik zit heel erg op mijn plek bij RTV Utrecht. Mijn eindredacteur vindt het fijn dat ik geen moeilijke woorden gebruik. Ik wijs anderen daar ook vaak op: jongens, dit is geen B1-taalniveau. En dan kom ik met alternatieven. Soms zijn er op de redactie moeilijke gesprekken over hoe we mbo’ers kunnen bereiken. Alsof die op een afstandje staan. Dan denk ik: eh, hallo, je kunt het ook even aan mij vragen, ik ben er eentje!’
Bas Opgenoorth (net 20) uit Elsloo stroomde via de KRO-NCRV Radioschool door naar Theater van het Sentiment en Magical Mystery Tour, en doet met zijn eigen bedrijfje presentatie-, regie- en redactieklussen.
‘In groep 7 maakte ik mijn eerste videootjes, voor KinderTV van het ziekenhuis in Maastricht. En ik had ook al een eigen radiozender vanuit de keuken. Een paar jaar later, toen ik 14 was, had ik al zo veel opdrachten dat ik maar een eigen bedrijfje ben begonnen. In mijn laatste jaar van de havo presenteerde ik een tv-programma op L1, waarvoor zelfs een week vrij van school kreeg. Dit is wel echt heel gaaf, dacht ik, en schreef me in voor de hbo-opleiding journalistiek. Maar toen brak de zomerperiode aan, waarin ik veel kon werken en ontdekte hoe leuk het was om wat grotere projecten te doen en met mensen samen te werken. Dus besloot ik een tussenjaar te nemen. In september dit jaar begin ik alweer aan mijn vierde tussenjaar.
Van kleins af aan ben fan van radio, ik vind audio veel krachtiger en spannender dan video. Ik heb me drie keer aangemeld voor de Radioschool. De eerste twee keer vonden ze me nog te jong, maar toen ik achttien was mocht ik eindelijk meedoen. Ik heb in dat jaar veel geleerd. Hoe je je teksten beter laat lopen, een verhaal opbouwt, een goede uitzending in elkaar zet.
Mijn eindredacteur zei: jij kijkt op een creatievere manier naar onderwerpen, dat is net zo waardevol
Ik mocht ook werken met Stefan Stasse, van wie ik altijd al een groot fan was. Alleen al door te observeren hoe hij live radio maakt leer ik zó veel. Hoe hij audiotechnisch naar zijn show kijkt, door zijn sheet springt, dat is gewoon virtuoos. Deze week mag ik weer regie voor zijn show doen, echt vet.
In het begin van de opleiding vond ik het wel spannend om tussen de studenten journalistiek te zitten. Ik had het idee dat ik altijd iets harder moest lopen om mezelf te bewijzen, als een soort onzichtbare lat waar ik overheen moest. Zij wisten bij een onderwerp altijd meteen hoe ze het wilden doen, vlogen het heel zakelijk aan. Ik werd er onzeker van. Dat vond mijn eindredacteur onnodig. Hij zei: jij kijkt op een creatievere manier naar onderwerpen, dat is net zo waardevol.
Ik zat gisteren nog op het terras met een paar studerende vrienden die vroegen of ik dat leventje niet miste. Niet echt, eigenlijk. Maar misschien dat ik over tien jaar denk: oeps, ik heb geen jeugd gehad!’
Jens Berkhout (21) uit Zuid-Holland volgde de onderzoeksjournalistieke opleiding aan het Open Eyes Institute en schrijft nu fulltime verhalen voor zijn eigen nieuwssite over dierentuinen, Zooflits.nl.
‘Na de havo nam ik een tussenjaar om te bedenken wat ik wilde doen. Ik stelde mezelf de vraag: Wat is nou echt mijn passie? Dat bleek toch echt de wereld van de dierentuinen. In groep acht had ik al een Instagramaccount met de laatste nieuwtjes op dat vlak. Het is niet mijn ambitie om dierverzorger te worden of met dieren te werken, maar vind het wel interessant om dat soort bedrijven te volgen. Dierentuinen zitten complex in elkaar en zijn altijd in ontwikkeling. In december 2023 besloot ik: ik wil hierin door, ik ga me professionaliseren. Want ook journalistiek heb ik altijd superboeiend gevonden. De vrijheid van het vak sprak me al lang aan.
In eerste instantie heb ik mezelf veel geleerd wat betreft journalistiek. Maar ik trok toch de conclusie: voor onderzoeksjournalistiek heb ik meer handvatten nodig en een klankbord van mensen die meer kennis hebben dan ik. Zo ben ik bij Open Eyes Institute terechtgekomen.
Daar heb ik geleerd hoe je een goede tijdlijn opzet voor een onderzoeksjournalistiek project. Zo had ik als simpel voorbeeld eerst de behoefte om al heel snel reacties te vragen op mijn bevindingen, maar heb ik geleerd dat het slimmer is om die pas later in het traject te halen. Er kwamen ook praktische zaken aan bod, zoals het indienen van een Woo-verzoek en het doen van diepgaande research. Ik heb daar echt mijn kennis en journalistieke houding aangescherpt.
Door de advertentie-inkomsten van mijn site, kan ik aan onderzoeksjournalistieke stukken werken
Dat dierentuinen kritisch gevolgd worden, was voor sommige parken vrij nieuw en ongebruikelijk. Veel media nemen vaak gewoon persberichten over. Dat zorgt in mijn werk soms voor botsingen met bijvoorbeeld woordvoerders. Daar heb ik door de opleiding mee om leren gaan. Ook heb ik inmiddels andere geïnteresseerden in dierentuinen en schrijvers ontmoet die meehelpen met de site.
Op ZooFlits verschijnen nu tussen de 1 en de 4 artikelen per dag over alles wat in dierentuinen gebeurt, echt dagelijkse verslaggeving. Dat loopt goed, met een paar honderdduizend bezoekers per week. Door de advertentie-inkomsten van de site heb ik van mijn passie nu mijn werk kunnen maken. Dat geeft mij ook ruimte om aan onderzoeksjournalistieke stukken te werken. Sommige dierentuinen doen bijvoorbeeld bewust heel geheimzinnig over waar hun dieren vandaan komen, daar duik in dan in. Een soort Follow the Money, maar dan Follow the Animals.’
Over de auteur
