Een tool die redacties de regie geeft over hoe AI nieuwsartikelen gebruikt en een sociaal medium waar uitgevers hun eigen newsroom kunnen inrichten. Jelle Kamsma en Laurens Hof, deelnemers van de SVDJ Incubator 2026, vertellen meer over twee nieuwe tools die een veelbelovend antwoord bieden in de zoektocht naar een autonome(re) digitale publieksrelatie voor de journalistiek.

Grip op AI

Jelle Kamsma is dataspecialist in de journalistieke sector. Eerder richtte hij met compagnons het datavisualisatieplatform LocalFocus op, dat inmiddels onderdeel is van persbureau ANP. Zijn team werkt aan een toepassing die uitgevers meer regie moet geven over hoe hun nieuwsartikelen door AI-taalmodellen worden gebruikt.

Welk probleem lost jullie toepassing op?

‘AI-taalmodellen scrapen nu zonder toestemming artikelen van nieuwssites om goede antwoorden te kunnen geven. Dat doen ze niet alleen bij openbare websites, maar ook voor artikelen achter een betaalmuur. Als uitgever heb je daar amper grip op. Een van de weinige dingen die je kan doen, is AI-scrapers proberen te blokkeren met speciale software, zoals die van Cloudflare. Deze werken met botherkenning, maar scrapers doen zich vaak voor als een normale browser of wisselen steeds van IP-adres. Het blijft dus een kat-en-muisspel. En hoe strenger je blokkeert, hoe groter de kans dat je bots blokkeert die je juist wel nodig hebt om je zichtbaarheid in zoekmachines te vergroten.’

Wat hebben jullie gemaakt? 

‘Het is een contentpijplijn waarmee uitgevers de voorwaarden kunnen bepalen waarop hun artikelen wel of niet gebruikt kunnen worden. Bijvoorbeeld: een chatbot mag mijn tekst gebruiken mits die de bron vermeldt. Of: de samenvatting van dit stuk is gratis, maar voor het hele artikel moet de gebruiker eerst betalen of inloggen met een abonnement.’

Hoe werkt het? 

Dit probleem kan je niet alleen technologisch oplossen. Er hoort ook regulering bij. Op dit moment is het bijvoorbeeld lastig te zeggen wat een scraper komt doen. Kom je het archief indexeren, voor betere zoekresultaten of gebruik je alle artikelen voor AI? Wetgeving die scrapers verplicht om hier transparanter over te zijn, is een mogelijke voorwaarde om ze effectief te blokkeren.’

Wat hebben journalistieke organisaties aan deze toepassing? 

‘Grote uitgevers als DPG Media en Mediahuis hebben meer middelen om een vuist te kunnen maken. Bijvoorbeeld via de SPUR Coalitie, een internationaal samenwerkingsverband om te onderhandelen over AI-regels. Ik zou het mooi vinden als wij een tool kunnen maken voor de kleinere onafhankelijke uitgevers. Zij horen ook onderdeel van dat gesprek te zijn.

Uiteindelijk moet het ook leiden tot een journalistiek verdienmodel. Micropayments in de journalistiek is eerder geprobeerd en vaak niet gelukt. Het bekendste voorbeeld is Blendle. Het uitgangspunt was altijd dat een mens die beslissing moet nemen en daar zit vaak een mentale barrière. Nu zijn het niet mensen maar bots die dat zouden doen. Die hebben niet die mentale barrière.

Ik kan mij een toekomst voorstellen waar je als gebruiker AI een budget geeft van vijftig euro per maand en vraagt: verzamel voor dit budget de beste journalistiek wereldwijd en bied het mij aan op een manier die past bij hoe ik mijn nieuws graag consumeer.’

---

Een sociaal medium voor nieuws

Laurens Hof is consultant en schrijft over alternatieve sociale media in zijn nieuwsbrief Connected Places. Zijn team bouwt aan een sociaal medium voor en door nieuwsmedia. 

Welk probleem lost jullie toepassing op? 

‘We willen niet afhankelijk zijn van Amerikaanse tech-oligarchen voor onze nieuwsdistributie. Hun algoritmes draaien vooral om winstmaximalisatie en geven nieuws minder prioriteit. Het kost media veel tijd om die algoritmes te ontleden en met wisselende resultaten. Onafhankelijke journalisten proberen wel een directere band met hun publiek op te bouwen via platforms zoals Substack, maar deze platforms zijn economisch geprikkeld om hun macht op eenzelfde manier te misbruiken. Wij hebben onderzocht: hoe creëer je een sociaal medium waar uitgevers meer zeggenschap en zichtbaarheid hebben?’

Daarnaast is er een rapportagetool waar je als media-organisatie in realtime kunt zien wat er op het hele netwerk gebeurt. Welke artikelen van verschillende organisaties populair zijn, waar mensen over praten en wat hun sentiment is. Daar zit ook een moderatie-tool aan gekoppeld.’

Hoe werkt het? 

‘Het is gemaakt op de infrastructuur van Bluesky op het open sociale web. Het mooie van een open protocol is dat er geen economische reden is om gebruikers zo lang mogelijk op hetzelfde platform te houden. Hierdoor is de doorklikratio groot. Daarnaast geeft het nieuwsorganisaties de mogelijkheid om zelf de regels te bepalen en hun eigen nieuwsfeeds in te richten die gebruikers kunnen volgen.’

Wat hebben journalistieke organisaties aan jullie toepassing? 

‘We weten dat media niet afhankelijk willen zijn van een Amerikaans techbedrijf. Maar de vraag is: van wie wil je dan wel afhankelijk zijn? Nu runnen wij dit platform, maar uiteindelijk moeten media dat zelf doen. De vraag is of organisaties daar ook op zitten te wachten. Daarom hebben we voor een modulaire aanpak gekozen. Elk onderdeel van onze dienst kun je makkelijk overhevelen naar andere apps op het Bluesky-netwerk. Ik zie voor me dat je onze nieuwstab toevoegt aan Mu.social. Dat is een sociaal medium van Eurosky, de Europese non-profitvariant op het Amerikaanse Bluesky.’