De journalistiek in via het mbo: ‘We leiden op tot verhalenverteller’
Nieuws | Onderwijs
Wie na het vmbo een media-opleiding wil volgen, kan inmiddels terecht bij twintig mbo-scholen. Maar van oudsher bieden redacties vooral stageplekken aan studenten van het hbo en de universiteit. Waartoe leiden de mbo-opleidingen hun studenten op, en hoe krijgen zij vervolgens voet aan de grond op redacties?
Wie journalistiek wil studeren, kon lange tijd alleen op het hbo terecht. De School voor de Journalistiek in Utrecht was in 1966 de eerste hbo-opleiding, later kwamen daar Tilburg, Zwolle en Ede bij. Vanaf de jaren ’90 ontstonden er in Nederland ook universitaire opleidingen, eerst in Rotterdam (postdoctoraal) en Groningen, later ook in Amsterdam en Leiden. Later volgden mbo-opleidingen, die de laatste jaren in aantal toenamen. De meeste hebben een bredere insteek dan journalistiek alleen.
Opgeleid tot verhalenverteller
Dat geldt bijvoorbeeld voor het Mediacollege in Amsterdam, vertelt docent Floris Mulder. ‘Het is geen opleiding tot pure journalist,’ zegt hij. Wie afstudeert van zijn school, kan allerlei kanten op. De gemene deler is dat ze er verhalenvertellers opleiden. ‘Een socialmediaredacteur bijvoorbeeld, vind ik meer een verhalenverteller dan een journalist.’
Zijn Groningse collega’s Joost Wierenga en Martin Groeneveld van Noorderpoort denken er hetzelfde over. ‘We zijn zes jaar geleden begonnen met een opleiding met een journalistieke inslag,’ zegt Groeneveld. ‘Mediaredactiemedewerker, dat is wat er uiteindelijk op je diploma staat.’ Wierenga vult aan: ‘Verhalen vertellen, daar leiden we voor op. Het gaat om de inhoud van de boodschap. Waar die boodschap eindigt, of op welk platform, maakt niet uit.’
Tegenwoordig beginnen er elk jaar zo’n 1200 studenten aan een journalistieke opleiding (mbo, hbo of universiteit), stelt de Arbeidsmarktmonitor van de NVJ vast. Het mbo neemt daarvan iets meer dan een derde voor zijn rekening. De helft van de mbo-afgestudeerden belandt uiteindelijk in de journalistiek, schreef arbeidsmarktonderzoeker Nick Kivits ruim een jaar geleden op Villamedia. En van de afgestudeerden volgt een groot deel (40 procent) eerst een hbo-opleiding.
Praktische insteek
Wat vragen de mbo-scholen van aspirant-studenten, en wat voor toekomstperspectief spiegelen ze hen voor? ‘Jij gaat sneller lopen van een goed verhaal. Jij doet onderzoek, gaat erop uit met je pen, camera of microfoon en zorgt voor een gave productie,’ werft het ROC van Twente op de eigen website. ‘Dat maakt jou een belangrijke schakel op elke mediaredactie. Of het nu bij een nieuwsredactie, communicatieafdeling of reclamebureau is; jij levert altijd kwaliteit.’ ‘Je leert verhalen vertellen met tekst, beeld en geluid. Als toekomstig content creator werk je aan mediaproducties die echt iets teweegbrengen,’ belooft MBO Rijnland in Leiden. ‘Je werkt vaak in onze studio’s of gaat op pad als een echte journalist.’ De media-opleidingen op het mbo duren doorgaans drie jaar.
Je hebt journalistieke vaardigheden nodig om een verhaal te vertellen, in welke vorm dan ook
Floris Mulder, docent politiek en geschiedenis bij het Mediacollege
De focus op de opleidingen is breder dan de journalistiek, zei Floris Mulder van het Mediacollege al, maar: ‘We willen onze studenten wel de journalistieke vaardigheden meegeven. Hun producties moeten voldoen aan de journalistieke eisen.’ Waarom? ‘Journalistieke vaardigheden staan gelijk aan nieuwsgierigheid, feitelijk werken, nadenken, onderzoekend zijn. Met die vaardigheden ben je nog geen journalist, maar je hebt ze wel nodig om een verhaal te vertellen, in welke vorm dan ook.’
Mulder en een aantal van zijn collega’s hebben zelf ervaring in de journalistiek, dus zij kunnen de studenten het vak goed bijbrengen, denkt hij. Zelf geeft hij de vakken politiek en geschiedenis en is hij stagebegeleider. Ook bij het Noorderpoort in Groningen heeft een groot deel van de docenten een journalistieke achtergrond, zegt Groeneveld.
Aansturen op nieuwsgierigheid
Bij Noorderpoort in Groningen word je opgeleid tot content creator. Docenten Joost Wierenga en Martin Groeneveld merken dat er binnen de journalistiek wel eens smalend over die term wordt gedaan. ‘Het is meer een jongerenterm,’ aldus Groeneveld. ‘We zetten onze opleiding breed op. Je kunt de journalistieke kant op, die van de marketing, of meer de film. Dat specialisme kun je zelf opzoeken.’ De gedachte is dat je in al die verschillende vakgebieden content creëert. ‘We sturen aan op nieuwsgierigheid,’ gaat hij door. ‘Dat ze nieuwsgierig zijn naar een verhaal. Zich van nature afvragen: waarom? En we willen ze leren: waar kun je deze informatie vandaan halen? En klopt de informatie ook?’
Bij het aannemen van nieuwe mensen kijken we niet alleen naar opleiding, maar vooral naar ervaring, gedrevenheid en persoonlijkheid
Babet Verstappen, directeur Corporate Communicatie bij DPG Media
In vacatures voor journalistieke functies wordt vaak hbo- of wo-denkniveau gevraagd. Lukt het dan wel om een stageplek voor mbo-studenten te vinden? Zeker, zeggen de geïnterviewde docenten. Studenten van het Mediacollege komen terecht bij Editie NL, de nieuwsredactie van QMusic, regionale omroepen, socialmediamerken, Libelle, somt Mulder op. ‘Wat ik best opvallend vind is dat DPG Media heel actief richting het mbo tamboereert met stageplekken. Ze hebben ons actief benaderd.’
Verder kijken dan opleiding
Dat is niet voor niets, laat Babet Verstappen, directeur Corporate Communicatie bij DPG Media, weten per mail. ‘Op onze jaarlijkse stagedag zijn studenten van alle opleidingsniveaus welkom, de deur staat open. Wij zoeken namelijk een diversiteit aan mediamakers.’ Het bedrijf wil ook zelf journalistiek (mbo-)talent verder kunnen opleiden, via een traineeship.
DPG werft ook nieuwe medewerkers op mbo-opleidingen, zegt Verstappen. ‘Over het algemeen zien we dat het gaat om het digitaal verwerken van kopij en producties en berichtendiensten, maar het komt ook voor dat iemand met een mbo-opleiding op een redactie/verslaggeversplek komt te werken. Uitgangspunt is dat we bij het aannemen van nieuwe mensen niet alleen kijken naar opleiding maar vooral ook naar ervaring, gedrevenheid en persoonlijkheid, en of het matcht met de plek waar ze komen te werken.’
De media-opleidingen op het mbo
Inmiddels kun je in Nederland op twintig plekken een media-opleiding volgen. Ze zijn verspreid over het land: van Groningen tot Breda en van Amsterdam tot Zutphen. Een overzicht.
1. Firda (Drachten)
Firda, of Friesland College, heeft vestigingen in onder meer Leeuwarden, Heerenveen en Drachten, maar ook in Flevoland. De opleiding tot mediaredactiemedewerker volg je in Drachten, die tot AV-specialist in Drachten of Leeuwarden.
2. Noorderpoort (Groningen)
In Groningen heet de mbo-opleiding Content creator.
3. Landstede MBO (Zwolle)
Deze onderwijsinstelling heeft vestigingen in bijvoorbeeld Zwolle, Harderwijk en Lelystad. In Zwolle vind je de opleidingen AV-specialist en mediaredactiemedewerker. Het slagingspercentage (volgens gegevens van de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, SBB) was hier het afgelopen schooljaar het hoogst van alle vergeleken opleidingen tot mediaredactiemedewerker of content creator: 81 procent *). Landelijk lag het op 60 procent.
4. ROC van Twente (Enschede)
In Enschede kun je AV-specialist en mediaredactiemedewerker worden. De laatstgenoemde opleiding krijgt het hoogste waarderingscijfer (7,7) van de SBB. (Landelijk: 6,9.)
5. Aventus (Zutphen)
Bij de vestiging van Aventus in Zutphen heet de opleiding ‘Content creator (mediaredactie)’.
6. Rijn IJssel (Arnhem)
Met ruim 11.000 studenten is Rijn IJssel de grootste aanbieder van mbo-opleidingen in Gelderland. De opleiding Mediaredactiemedewerker zit in Arnhem. Van de geslaagden ging 33 procent vorig jaar verder in het hbo – het laagste percentage van alle mbo-opleidingen. Gemiddeld was het 42 procent.
7. en 8. ROC van Amsterdam
De Amsterdamse scholenkoepel biedt twee vestigingen binnen Media & Redactie en Media & Vormgeving aan: in Amsterdam en in Hilversum. In Hilversum zit je in het hol van de leeuw: midden op het Mediapark. Daar heet de opleiding trouwens formeel beroepshavo, als ‘ideale schakel tussen het vmbo en het hbo’.
9. Mediacollege Amsterdam
Zoals de naam al zegt concentreert het Mediacollege Amsterdam (kortweg MA) zich op mediagerelateerde opleidingen – ook tot bijvoorbeeld filmacteur. Bovendien biedt de instelling als enige Amsterdamse vakschool een vmbo-opleiding met het praktijkvak Media, Vormgeving & ICT aan. Universitaire opleidingen zijn er zowel aan de UvA als aan de VU.
10. ROC van Flevoland (Almere)
Het ROC van Flevoland zegt zijn 130 mbo-opleidingen in Almere en Lelystad bewust kleinschalig te hebben georganiseerd om ‘veel aandacht te kunnen geven aan de individuele student’. De opleiding Mediaredactiemedewerker zit in Almere Poort.
11. ROC Midden Nederland (Amersfoort)
De opleiding Content creator volg je op de Campus Amersfoort van ROC Midden Nederland. Studenten waardeerden deze school met een 5,1 het laagst, aldus SBB.
12. Nimeto (Utrecht)
De opleiding Media & Communicatie is voor jongeren ‘die mediagek zijn’, aldus Nimeto, een kleinschalige instelling uit Utrecht voor creatieve beroepen.
13. MBO Utrecht
Opleidingen Marketing & Journalistiek en Marketing & Communicatiespecialist.
14. MBO Rijnland (Leiden)
De school vraagt leerlingen vooraf een opdracht te maken om ‘hun creativiteit en aanleg voor taal te laten zien’, maar die telt niet mee voor een beoordeling of toelating.
15. Grafisch Lyceum Rotterdam
Meerdere mediagerelateerde opleidingen. Behalve (allround) mediamaker – DTP’er, kun je hier mediavormgever, mediaredactiemedewerker en mediamanager worden. Hier is de doorstroom naar het hbo relatief het laagst: 33 procent.
16. ROC Da Vinci College (Dordrecht)
Opleiding Content Creator.
17. Curio (Breda)
Curio is een opleidingencentrum in West-Brabant, met locaties in Breda, Roosendaal, Bergen op Zoom, Teteringen en Hoogerheide. In Breda kun je de opleidingen mediaredactiemedewerker en marketing- & communicatiespecialist volgen.
18. Yonder (Tilburg)
Diezelfde studies biedt ook Yonder in Tilburg aan, een instelling voor mbo en voortgezet onderwijs met 13.000 studenten en leerlingen. Daarnaast kun je er AV-specialist worden.
19. Koning Willem I College (Den Bosch)
Aan het Koning Willem I College, in een van de vestigingen in Den Bosch, kun je de opleiding media & journalistiek volgen. Tevens is er de mbo-studie AV-specialist/filmmaker.
20. Sint Lucas (Eindhoven)
Sint Lucas is een ‘vakschool voor creatief talent’, met dertien opleidingen in Eindhoven en Boxtel. De opleidingen tot audiovisueel specialist en creative producer (‘mediaredactiemedewerker’) zijn gesitueerd in Eindhoven.
Primaire bron: kiesmbo.nl.
*) Niet van alle opleidingen zijn kerncijfers als waardering en slagingspercentage bekend.
Over de auteur
