Mattia Peretti: ‘Bij elke regel nieuws die je opschrijft, moet je weten voor wie je dat doet en waarom’
Nieuws | Vernieuwing
Mattia Peretti pleit voor ‘extreem publieksgerichte’ journalistiek. Waar hebben volgers behoefte aan? En hoe zijn ze het meest geholpen? Dáár moet de focus van journalisten liggen – niet bij zoveel mogelijk content, clicks en bereik. De Italiaanse consultant, learning experience designer en oprichter van nieuwsbrief News Alchemists was in Nederland voor de afsluiting van de SVDJ Incubator 2025. In een interview vertelt hij waarom publieksbetrokkenheid zo belangrijk is en hoe je een band opbouwt met je publiek.
Wat is volgens jou de belangrijkste taak van de journalistiek?
‘Ik zie journalistiek als een service. Als een beroep dat er is om mensen van dienst te zijn: voor individuen én voor de samenleving als geheel. Door verhalen te vertellen en verslag te doen van het nieuws, help je het publiek om te begrijpen wat er speelt in de wereld. Of om in actie te komen, beslissingen te nemen en verbinding te maken met anderen.
Service moet voorop staan. Om het extreem te formuleren: je zou als journalist geen enkele regel nieuws moeten opschrijven voordat je weet voor wie je dat doet en waarom. Bedenk: hoe voelen mensen zich als ze dit lezen of zien? En vooral: wat kúnnen ze ermee?’
Heb je daar een voorbeeld van?
‘Neem klimaatverandering. Veel mensen voelen zich machteloos bij het zoveelste nieuwsbericht over een natuurramp. Daarom is het goed om als nieuwsmedium ook te vermelden wat er wordt gedaan om klimaatverandering tegen te gaan. Welke succesvolle maatregelen nemen andere landen? En wat kan een lezer zelf doen voor het milieu? Zo zorg je voor een gebalanceerd nieuwsdieet. Ja, klimaatverandering is een groot probleem, maar er gebeuren ook hoopvolle dingen – en dit kunnen we daarvan leren.’
Ga je dan niet voorbij aan de fundamentele taken van journalisten? Om objectief en onafhankelijk te zijn, bijvoorbeeld?
‘Nee, dat denk ik niet. Onafhankelijk ben je als medium nooit helemaal, je keuzes en invalshoeken zijn altijd gekleurd. Maar je kunt nog steeds wel objectief zijn in je verslaggeving. Je helpt mensen met objectieve informatie over manieren waarop zij in actie kunnen komen.’
Dat kun je ook zien als activistisch.
‘Ik snap nooit zo goed wat daar mis mee zou zijn. Als je koste wat kost neutraal en objectief wil zijn, ben je volgens mij niet goed bezig. Want dan sta je op afstand van de samenleving. En de journalistiek bestaat juist om de samenleving te helpen, en zo bij te dragen aan verandering. Is dat activistisch? Dan is dat maar zo.’
Waarom is het zo belangrijk om beter naar je publiek te luisteren?
‘We kunnen mensen niet helpen als we ze niet vragen wat ze nodig hebben – en vervolgens iets met die informatie doen. Daarvoor kun je bijvoorbeeld enquêtes en focusgroepen houden. Wat beklijft bij mensen van het nieuws – en waarom? Wat doe je goed als medium, wat kan beter?
Dat is nodig, want de journalistiek verkeert in een crisis. 39 procent van de mensen zegt dat nieuws een negatief effect heeft op hun stemming. 30 procent vindt dat er te veel verslag wordt gedaan van conflicten en oorlog. En 20 procent zegt dat ze niks kunnen met nieuws. Dat blijkt uit het Digital News Report van Reuters Institute van 2025. De relatie tussen het publiek en de journalistiek is beschadigd, maar het goede nieuws is dat we die kunnen herstellen.
Dat is nodig, want de journalistiek verkeert in een crisis. 39 procent van de mensen zegt dat nieuws een negatief effect heeft op hun stemming. 30 procent vindt dat er te veel verslag wordt gedaan van conflicten en oorlog. En 20 procent zegt dat ze niks kunnen met nieuws. Dat blijkt uit het Digital News Report van Reuters Institute van 2025. De relatie tussen het publiek en de journalistiek is beschadigd, maar het goede nieuws is dat we die kunnen herstellen.
Daarvoor is mijn advies om mínder te produceren. Het publiek voelt zich dan ook minder overweldigd. De kans is groot dat je website meer bezoekers trekt, doordat je focus scherper is. En ik geloof dat het je als journalist ook meer voldoening geeft als je het idee hebt dat je iets kan veranderen met je werk.’
Welke nieuwsorganisaties doen het al goed?
‘Houston Chronicle vind ik een geweldig voorbeeld van een nieuwsorganisatie die publieksgericht werkt. De journalisten wilden belichten hoe armere bevolkingsgroepen in Houston door economische ontwikkelingen uit de stad worden verdreven. In plaats van alleen artikelen te schrijven, maakten de redacteuren een interactieve kaart, zodat mensen konden zien hoe dit hun eigen buurt raakt.
Ook maakten ze een handleiding met praktische stappen: wat kun je als individu doen? Hoe kun je protesteren of de hulp van een advocaat inschakelen? Zo combineren ze informatie met praktische oplossingen.
Andere inspirerende initiatieven zijn The Green Line uit Toronto, of Mutante uit Colombia. Beide platforms publiceren verhalen die direct van invloed zijn op de gemeenschap. Ook laten ze concreet zien hoe je in actie kunt komen.’
Is er met publieksgerichte journalistiek wel geld te verdienen?
‘Zeker. Juist! Je voegt namelijk waarde toe. En als we het kunnen betalen, hebben we best geld over voor producten die waarde toevoegen aan ons leven. Uiteindelijk denk ik dat publieksgerichte journalistiek een duurzamer verdienmodel heeft, omdat mensen het meer waarderen.’
Welke skills hebben journalisten nodig?
‘Het begint bij luisteren. Echt luisteren. Daarnaast moet je begrijpen hoe je van je publiek op een effectieve manier te horen krijgt wat hun behoeftes zijn. En hoe je mensen samenbrengt, gesprekken begeleidt en zorgt dat iedereen zich gehoord voelt.
We moeten de journalistiek meer zien als een product dat mensen beleven. En niet als een verhaal waar je, na publicatie, klaar mee bent. Dat betekent verder denken dan we nu meestal doen. Hoe gaan mensen dit nieuws tot zich nemen? Wat roept het bij ze op? En wat doen ze er daarna mee? Sommige redacties hebben tegenwoordig functietitels als ‘audience experience director’ – fantastisch vind ik dat.’
Hoe reageren journalisten op jouw visie?
‘In mijn eigen bubbel begrijpen veel journalisten het belang van publieksgerichte journalistiek wel. Toch werken de meeste journalisten nog niet zo. Dat is ook niet gek: als je drie stukken op een dag moet schrijven, denk je niet de hele tijd aan de reactie van je publiek. En ook niet als je als onderzoeksjournalist maandenlang bezig bent met een verhaal. Publieksgerichte journalistiek kost tijd, hoor ik vaak. En dat is ook zo. Maar je hoeft ook weer niet je hele werkwijze om te gooien. Je kunt het stap voor stap doen.’
Welk misverstand over publieksgerichte journalistiek wil je de wereld uit helpen?
‘Dat je alleen nog maar maakt wat je publiek wil. Dat je kattenvideo’s plaatst omdat volgers dat willen. Sowieso mogen we het publiek wel wat hoger inschatten. En natuurlijk blijf je als journalist verantwoordelijk voor de keuzes die je maakt.’
Welke concrete tips heb je voor journalisten die vanaf morgen publieksgerichter willen werken?
‘Probeer wat tijd vrij te spelen van je verantwoordelijkheden. Besteed een middag aan gesprekken met lezers, kijkers of luisteraars. Plan een simpel kopje koffie met iemand of organiseer een videogesprek. Probeer mensen te begrijpen, vraag wat zij belangrijk vinden en hoe je daarbij kan helpen. Kortom: plak een gezicht op het publiek waar je elke dag voor werkt.’
Over de auteur
