Wat gebeurt er als je jongeren gratis de krant geeft? Deze econoom zocht het uit
Nieuws | Vernieuwing
Traditionele media overal ter wereld maken zich zorgen over hoe jongeren hen niet langer weten te vinden. In een landelijk onderzoek zochten Europese economen daarom uit wat er gebeurt als je deze jongeren een jaar lang gratis toegang geeft tot de Franse kwaliteitskrant Le Monde. Gaan ze dan meer nieuws lezen?
Vorig najaar kwam DPG Media met de opvallende mededeling dat het alle studenten in Nederland tussen de 16 en 25 jaar een digitaal abonnement zou geven op alle 11 nieuwsmerken van het mediabedrijf. Hiermee zouden jongeren na het tonen van hun studentenpas gratis titels als de Volkskrant, Trouw en Het Parool kunnen lezen.
Het doel hierachter? ‘De nieuwskloof bij jongeren dichten en de mediawijsheid vergroten,’ zo valt te lezen op de DPG Media-website. Volgens de CEO van het mediaconcern, Erik Roddenhof, komen jongeren voornamelijk met nieuws in contact via sociale media, ‘waar het bulkt van fake news.’ Hoewel er binnen een paar weken na de lancering al zo’n 80 duizend abonnees zouden zijn, moet het succes van de actie nog definitief vastgesteld worden.
Een jaar lang Le Monde
In Frankrijk liep in het schooljaar 2024-2025 een soortgelijk experiment. Daar kreeg een groep leerlingen tussen de 15 en 18 jaar een jaar lang gratis toegang tot de Franse krant Le Monde, voor sommigen van hen aangevuld met lessen in mediawijsheid op hun middelbare school. Bijna tienduizend Franse leerlingen van 243 scholen verdeeld over het land deden mee aan het onderzoek. Zij werden vervolgens opgedeeld in vier groepen, waarvan één controlegroep zonder gratis toegang en mediales, een andere groep die slechts een abonnement ontving, een derde alleen mediatraining kreeg en de vierde zowel een abonnement als mediales kreeg.
Julia Cagé, hoogleraar Economie aan de Sciences Po in Parijs, was samen met econoom Simon Briole en Andrea Prat een van de onderzoekers achter het experiment. Na in eerder onderzoek vooral te hebben gefocust op de productie van nieuws, lag de nadruk in dit onderzoek op nieuwsconsumptie. ‘Er zijn de afgelopen jaren wereldwijd tal van beleidsmaatregelen genomen om het nieuwsgebruik onder jongeren te stimuleren, met name in de vorm van gratis toegang tot nieuws, maar deze zijn nooit geëvalueerd,’ aldus Cagé. ‘Wij besloten die leemte op te vullen.’
Wat waren de belangrijkste resultaten van jullie studie?
‘Dat jongeren toegang geven tot digitaal kwaliteitsnieuws ervoor zorgt dat zij dat nieuws daadwerkelijk meer lezen. Dus dat het verlagen van de prijsdrempel voor hoogwaardige informatie – met name als dat gepaard gaat met media-educatie – leidt tot een sterke toename van de nieuwsconsumptie en vraag naar nieuws. Dit houdt in de loop van de tijd zelfs gedeeltelijk aan. Er is daarnaast een toename van de mediageletterdheid, specifiek het vermogen om informatiebronnen te herkennen.
‘Maar misschien wel onze belangrijkste bevinding is dat gratis toegang tot kwaliteitsnieuws in combinatie met les in mediawijsheid de nieuwskennis substantieel vergroot bij minderbedeelde leerlingen. En dat het daarmee de informatieongelijkheid doet afnemen. Het gaat hier specifiek om leerlingen op scholen met een lage sociaal-economische status. Waar de algemene toename van nieuwskennis bij leerlingen niet significant was, zagen we dat gratis toegang tot de krant zowel met als zonder extra les in mediawijsheid de nieuwskennis bij deze groep deed toenemen. De informatiekloof tussen leerlingen neemt hiermee zo’n 45 tot 70 procent af.’
Hielden de leerlingen hun Le Monde-abonnementen aan nadat het experiment afliep?
‘Veel van hen wel! Toen we aan dit project begonnen, gingen we ervan uit dat het gratis aanbieden van nieuws zou kunnen leiden tot een onmiddellijke stijging in de nieuwsconsumptie, ook al was dit gezien de bestaande literatuur niet vanzelfsprekend. Wat we niet hadden verwacht, was dat de kans dat iemand abonnee van Le Monde zou zijn een jaar na het experiment, hierdoor met 8 procentpunt zou stijgen. Dit bleek uit een vervolgenquete die we afgelopen april en mei afnamen. Het duidt erop dat een interventie kan leiden tot een verandering van de nieuwsgewoonten.
‘Ook zagen we dat de minimumprijs waartegen studenten bereid zijn een abonnement op Le Monde nemen, aanzienlijk hoger ligt voor studenten die gratis toegang hebben gehad. Zo stijgt de prijs die ze gemiddeld bereid zijn te betalen met € 2,39 (17 procent) voor studenten die gratis toegang hebben gehad en met € 2,73 (20 procent) voor studenten die gratis toegang in combinatie met media-educatie hebben gehad. Blootstelling aan nieuws van hoge kwaliteit leidt er dus tegelijkertijd toe dat leerlingen daar meer waarde aan hechten.’
Hoe nuttig is het om gratis krantenabonnementen aan jongeren te geven als de meesten pas een abonnement aanschaffen wanneer ze een goed salaris en een huis hebben?
‘Als je het niet doet wanneer mensen nog jong zijn, is het straks te laat om hun nieuwsgewoonten te veranderen. Uit de bestaande literatuur weten we namelijk dat die gewoonten zeer moeilijk te veranderen zijn. Helaas geldt daarom dat als iemand op jonge leeftijd nooit nieuws van hoge kwaliteit consumeert, die persoon dat ook niet zal doen wanneer hij of zij volwassen is.
‘Bovendien laten we in ons onderzoek zien dat de schoolcontext een belangrijke rol speelt in het succes van het experiment. Dat leerlingen meer nieuws lezen als ze gratis toegang krijgen, komt voor een deel doordat hun klasgenoten dat ook doen. Verder versterkt de media-educatie de positieve effecten van die vrije toegang. Ik vind het daarom belangrijk om op te merken dat het hier niet simpelweg gaat om ‘gratis nieuws’, maar om gratis nieuws in een context waarin leerlingen tegelijkertijd wordt uitgelegd hoe belangrijk nieuws van hoge kwaliteit is.’
Dus eigenlijk onderschrijft jullie onderzoek vooral het belang van onderwijs in mediageletterdheid?
‘Mediaonderwijs speelt inderdaad een hele belangrijke rol in ons onderzoek. Waar les in mediawijsheid op zichzelf geen effect heeft op de consumptie van hoogwaardig nieuws, verhoogt het wel het positieve effect bij gratis toegang tot media. Bovendien zorgt mediaonderwijs ervoor dat zowel het vertrouwen in kranten als de toekomstige vraag naar nieuws stijgt.
‘Een andere belangrijke bevinding in deze context is dat de effecten nog sterker zijn bij leerlingen van wie de docenten al geruime ervaring hebben in het doceren van mediawijsheid. Effectieve les in mediawijsheid berust op docentenvaardigheden die zijn vergaard door herhaalde oefening in de klas, in plaats van door een eenmalige workshop in het kader van iemands professionele ontwikkeling. Dat onderstreept hoe belangrijk het is dat er voor leerkrachten blijvende mogelijkheden zijn om hun vaardigheden op het gebied van media- en informatiewijsheid te ontwikkelen en op peil te houden.’
Met de lessen uit jullie onderzoek in het achterhoofd, in hoeverre heeft het experiment van DPG Media kans van slagen?
‘Ik zou het je graag willen vertellen, maar dat kan ik niet; ik beschik niet over voldoende informatie over de manier waarop de gratis abonnementen zijn uitgedeeld. Maar als het door DPG Media gevoerde beleid uitsluitend bestond uit het uitdelen van gratis abonnementen zonder aanvullende maatregelen, zoals media-educatie over het belang van kwalitatief hoogstaand nieuws, is het percentage van het aantal studenten dat hun het gratis abonnement heeft geactiveerd wellicht laag geweest. Mocht het percentage hoog zijn, dan zouden we op een later moment in hun leven een toename van het aantal abonnementen kunnen verwachten.’
Over de auteur
