Eerst gezinsbegeleider, nu journalist: ‘Zij-instromers houden je nieuwsmerk in beweging’
Nieuws | Vernieuwing
Niet iedere journalist heeft ervoor gestudeerd. Er zijn ook veel zij-instromers die hun weg naar de redactie vinden: mensen die vanuit een andere sector het vak in stappen. Wat brengen zij mee naar de werkvloer? ‘Dat ik meer uit mensen krijg dan collega’s, heeft denk ik met mijn achtergrond te maken.’
Niena Bocken was naar eigen zeggen altijd al ‘scheppend bezig’. Ze volgde de opleiding tot beeldend therapeut en werkte daarna jarenlang in de geestelijke gezondheidszorg. Nu is ze onder meer programmamaker bij radiozender KINK en werkt ze freelance als camerajournalist voor diverse media-opdrachtgevers, waaronder tot voor kort regionale omroep L1. In de journalistiek ontdekte ze nieuwe mogelijkheden om haar creatieve kant in te zetten: ‘Als camerajournalist maak je geen schilderij of een kunstwerk, maar breng je met beeld een verhaal tot leven.’
Doorvoelen
Haar werk in de psychiatrie heeft haar geleerd om aandachtig naar mensen te kijken en te luisteren. Ze is nieuwsgierig naar wat anderen drijft en probeert te begrijpen wat er achter hun woorden schuilgaat. ‘Als je vaktherapeut bent geweest, dan helpt dat om mensen te kunnen doorvoelen of doorzien.’ Ze wil in vraaggesprekken dan ook graag wat verder komen dan het eerste antwoord. ‘En wellicht krijg ik dan meer uit mensen dan collega’s. Ik weet het niet zeker, maar ik denk wel dat dat met mijn achtergrond te maken heeft.’
Tegelijkertijd was er kennis die ze als beginnende journalist miste. ‘Natuurlijk heb ik on the job de journalistieke basics moeten leren: hoor en wederhoor, objectiviteit. Al doende leert men.’ Toch viel haar de omschakeling naar eigen zeggen mee. ‘Ik vond het eigenlijk niet zo heel moeilijk. Ik sta open voor wat mensen mij kunnen leren, voor nieuwe dingen. Ik heb geen opleiding tot journalist gevolgd, maar voel me wel zo.’
Een belangrijk leerpunt voor Bocken was het bondiger vertellen van verhalen. Een journalist moet vaak binnen een beperkte tijd of ruimte tot de kern komen. ‘Ik moest korter van stof worden. Aan de andere kant heb ik ook ruimte gevonden voor langere verhalen. Ik ben documentaires gaan maken en heb nu een eigen podcast.’
Andere kant
Een zij-instromer in de puurste zin van het woord is hij niet. Hij had in zijn eerdere werk ook al regelmatig met de journalistiek te maken. Maar als eindredacteur van popmuziekplatform 3voor12 van de VPRO zit Niels Aalberts in ieder geval aan een andere kant van de tafel dan vroeger. Na jaren in de commerciële muziekindustrie, onder andere als boeker, manager en promotor, maakte hij in 2016 de overstap naar de popjournalistiek.
In zijn nieuwe rol moest hij zich aanvankelijk aanpassen aan een andere professionele cultuur. ‘Ik heb journalistieke mores moeten leren. In de commerciële muziekindustrie draait een deel van het werk om het realiseren van publiciteit. Een geslaagde persdag, een groot artikel of een prominente plek in een krant kan gelden als een tastbaar resultaat van een marketingcampagne. En 3voor12 is onderdeel van die dynamiek, maar dan wel vanuit een journalistieke insteek. Ik begrijp de belangen, maar geef er niet aan toe. Dat is onze journalistieke neutraliteit en integriteit.’
Aalberts ziet het opvangen van klachten uit de sector over, bijvoorbeeld, een recensie als een onderdeel van zijn functie: ‘Zo kan ik mijn redactie tot op zekere hoogte uit de wind houden.’ Zijn kennis van de sector maakt hem alert op verhalen waarin de muziekindustrie zélf centraal staat. ‘Dan kijk ik soms extra kritisch mee, met name wanneer een artikel ingewikkelde zakelijke verhoudingen of rechtenkwesties behandelt. Dat vind ik belangrijk. Want als ik af en toe zie hoe muziekjournalisten van andere media berichten over de industrie, denk ik: je begrijpt niet hoe het werkt.’
Instinct
Roos Gerritsen, freelancer voor onder andere de Amsterdamse tv-zender AT5 en Podimo, werkte jarenlang als ouder- en kindcoach en gezinsbegeleider van gezinnen met complexe problemen. Het was werk dat haar veel bracht, maar ook zwaar kon zijn. ‘Het was heel inspirerend om de gezinnen te helpen. Alleen kon je als hulpverlener niet altijd verschil maken, omdat het mensen waren die verwikkeld waren in hele complexe situaties’, vertelt ze. Tegelijkertijd had ze een andere ambitie. ‘Ik had al heel lang de droom om in de journalistiek te werken. Wat ik heel magisch vind aan beeld en audio, is dat je met iets heel kleins een heel grote doelgroep kunt bereiken.’
Haar ervaring in de hulpverlening heeft Gerritsens journalistieke werk beïnvloed. Vooral wanneer ze verhalen maakt over mensen die veel hebben meegemaakt, vindt ze het belangrijk om niet uitsluitend ‘vanuit de scoop’ te denken. Dat kwam tot uiting in haar documentaire over de gijzeling in de Apple Store.
‘Mijn instinct was: wat dreef de dader om dit te doen? En ook: kan ik hem ook wat meer mens maken in plaats van alleen maar dader? Dat je niet alleen reconstrueert wat er is gebeurd, maar ook ziet wie die mens achter de dader was. Misschien is dat iets van mijn hulpverleningsachtergrond; dat ik denk dat niemand slecht geboren wordt. En dat iemand wel slechte dingen kan doen, maar dat dit in veel gevallen voortkomt uit trauma.’
Achtergrond
Frank Eisma is eindredacteur bij AT5 en heeft als leidinggevende veel ervaring met zij-instromers in zijn team. ‘Naast Roos nu, was dat in het verleden bijvoorbeeld Mariëlle Tweebeeke, die tegenwoordig voor Nieuwsuur werkt. Zij was eerst ondernemer en begon bij ons nadat ze haar bedrijf verkocht had. Ook was er Kirsten Westrik die eerst bij de politie werkte en via ons als presentatrice bij eerst RTL en nu NET5 is terechtgekomen.’
Wat voegen zij-instromers volgens Eisma toe? ‘Zij nemen van hun achtergrond iets mee in hun journalistieke werk. Zo is Roos enorm goed in de-escalerende gesprekstechnieken. Dat kan natuurlijk handig zijn als je een gespannen relatie met een bron hebt. Bovendien zie je dat veel zij-instromers vanuit hun passie voor een bepaald onderwerp verhalen gaan maken.’
Essentieel
Volgens Eisma is het essentieel dat werkgever en zij-instromer in elkaar investeren. ‘Een goede professional uit een andere sector is natuurlijk niet meteen een goede journalist. Bij AT5 lopen de zij-instromers meestal eerst stage, zodat we kunnen zien wat iemand kan en zodat de persoon zelf ook kan proeven van het vak. Daarnaast heeft AT5 een eigen talentenprogramma voor nieuwe makers; Wij Zijn Amsterdam. Via dat traject is Roos Gerritsen binnen gekomen.’
De mix van doorgewinterde, klassiek geschoolde journalisten en zij-instromers met een andere kijk op het vak werkt volgens Eisma verfrissend: ‘Het maakt een redactie divers en zorgt ervoor dat er niet alleen ‘harde’ nieuwsitems gemaakt worden, maar ook verhalen met een heel andere insteek. Die combinatie houdt je als nieuwsmerk ook in beweging.’
Over de auteur
