Hoop geven of confronteren: wat werkt bij klimaatnieuws?
Nieuws | Op de werkvloer
Klimaatverandering is een van de grootste crises van deze tijd – misschien wel de grootste. Toch is het niet het meest prominente onderwerp in de krant of het journaal. Hoe komt dat, en wat is de beste manier om mensen met dit onderwerp te bereiken? ‘Niet steeds de boer interviewen die worstelt met de droogte.’
Klimaatnieuws is belangrijk. Dat vindt de meerderheid van de nieuwsconsumenten in de landen die in 2025 door het Reuters Instituut werden onderzocht. De interesse in milieu en klimaat neemt niet af en nieuwsconsumenten willen op de hoogte blijven van klimaatnieuws. Ook Nederlandse journalisten merken dat: ‘Onze verhalen worden goed gelezen,’ zegt Sven Schaap, klimaatjournalist bij de NOS. ‘We krijgen enorm veel reacties op alles wat we maken en we merken dat het een onderwerp is dat onder een groot deel van de bevolking erg leeft.’
Geen momentum
Toch is de klimaatcrisis niet het meest prominente onderwerp in het nieuws. Dat komt volgens Marijn Duintjer Tebbens, klimaatjournalist bij tv-programma Nieuwsuur, doordat het klimaat nu geen momentum heeft. Volgens de journalist was dat momentum er wel rond 2020, en eerder rond het Parijs-klimaatakkoord in 2015. ‘Wat je nu ziet, is dat het steeds wordt weggevaagd door iets anders. Eerst was er de coronapandemie, daarna de oorlog in Oekraïne en nu alles rondom de VS. Dat drukt klimaatverhalen weg, want het klimaat houdt zich niet aan de journalistieke ritmes. Het zijn processen die zich in maanden, jaren of decennia voltrekken in plaats van dagen of weken.’
Mensen zijn geïnteresseerd in klimaatnieuws, dus waarom hebben we moeite ze te bereiken?
Katherine Dunn, oprichter Oxford Climate Journalism Network
In 2021 was de Britse klimaatjournalist Katherine Dunn betrokken bij het opzetten van het Oxford Climate Journalism Network, een wereldwijd netwerk van klimaatjournalisten, bedoeld om elkaar te ondersteunen en van elkaar te leren. ‘Ik hoorde van veel journalisten dat er geen interesse is in klimaat, maar dat klopt niet,’ zegt Dunn. ‘Bij ons in het Verenigd Koninkrijk vindt een heel ruime meerderheid van het publiek klimaatnieuws interessant. Dat weten we uit onderzoek. De vraag is dus eigenlijk: waarom hebben we moeite met mensen bereiken die al wel geïnteresseerd zijn in het onderwerp?’
Hoopvolle verhalen
Die vraag is deels te beantwoorden met behulp van het Reutersrapport. Daaruit blijkt dat wat het publiek verwacht van media op het gebied van klimaatnieuws vaak verschilt van wat ze daadwerkelijk krijgen voorgeschoteld. De verhalen zijn vaak te negatief en bieden geen hoop. Maar hoe hou je klimaatnieuws hoopvol? Ook dat is een vraag die veel journalisten bezighoudt, zegt Dunn. ‘Weer betwijfel ik of we wel de juiste vraag stellen, want wat bedoelen we eigenlijk met hoopvolle journalistiek? Mensen zijn niet zo simpel dat ze alleen maar hoop willen in een verhaal, maar wat ze ook niet willen, is weer horen hoe slecht alles ervoor staat, want dat wisten ze al. We moeten op zoek naar nieuwe invalshoeken en loskomen uit de vaste patronen. Dus niet steeds de boer interviewen die worstelt met de droogte.’
Anders dan Dunn is mediawetenschapper Andreas Schuck van de Universiteit van Amsterdam geen fan van hoopvolle verhalen. Hij onderzoekt welke impact bepaalde emoties hebben op de betrokkenheid van het publiek bij een onderwerp. Hoop is volgens Schuck geen ‘nuttige emotie’, omdat mensen dan geen urgentie voelen en daardoor niet betrokken raken bij een onderwerp. ‘Angst kan wel een goede emotie zijn, omdat het mensen triggert en hun aandacht vastgrijpt, maar het moet daar niet bij blijven. Als mensen zich te lang angstig voelen, haken ze af. Je hebt dus ook positieve emoties nodig, zoals empathie of doeltreffendheid: het gevoel dat ze iets kunnen doen aan het beangstigende probleem.’
Niet op koers
Volgens Schaap van de NOS kan het, ondanks dat er ook veel goed gaat in de strijd tegen klimaatverandering, lastig zijn om positieve verhalen te maken. ‘Onder de streep ligt de wereld nog niet op koers om dit probleem het hoofd te bieden. Dat gegeven hangt als een schaduw over de meeste verhalen.’ Volgens Schaap probeert de NOS de berichtgeving daarom zo menselijk mogelijk te maken. Dat betekent: vaker wetenschappelijke rapporten laten liggen en vaker op zoek naar invalshoeken die het verhaal ‘invoelbaar maken.’
Het blijft een trein die op ons afkomt, maar er gaan ook dingen goed
Marijn Duintjer Tebbens, klimaatjournalist Nieuwsuur
Schuck vindt die aanpak een goed idee: ‘Je moet het niet alleen hebben over grote, abstracte onderwerpen die over een lange periode en ergens ver weg plaatsvinden, kijk ook naar lokale context en maak het persoonlijk.’ Tijdens de coronapandemie onderzocht Schuck welke verhalen het beste aankwamen bij het publiek en kwam tot de conclusie dat berichten over slachtoffers veel betrokkenheid opleverden. ‘Dat soort verslaggeving is ook bij klimaatnieuws mogelijk,’ zegt de onderzoeker.
‘Ik heb zelf een tijd gedacht: o God, we gaan allemaal dood, dit is echt heel ernstig. En dat heeft invloed op hoe je verslag doet,’ zegt Duintjer Tebbens van Nieuwsuur. ‘Inmiddels denk ik wat minder dat dit het einde van de beschaving betekent. Het blijft een trein die op ons afkomt en die we moeten proberen op een ander spoor te krijgen, maar er gaan ook dingen goed. De opwarming van de aarde gaat minder snel en zonne- en windenergie heeft ons positief verrast.’ Duintjer Tebbens probeert in zijn berichtgeving positieve en negatieve verhalen af te wisselen. De ene keer een verhaal over een studie waaruit blijkt dat de planeet er slecht voor staat, de andere keer een verhaal over een ‘koolstofverwijderingsbedrijf uit Alkmaar dat succesvol CO2 uit de lucht weet te filteren.’
Nieuwe vertelvormen
Het is duidelijk dat klimaatjournalisten worstelen met de vraag wat de beste aanpak is. Het gaat om een grote crisis die ingrijpende gevolgen heeft voor de planeet, maar zich in een relatief langzaam tempo ontvouwt, langzamer dan andere grote crises die het nieuws domineren. Hoewel er geen eenduidig antwoord is op de vraag hoe we klimaatjournalistiek kunnen verbeteren, zijn er wel ideeën en praktische tips om hiermee aan de slag te gaan.
Zo adviseert Dunn klimaatjournalisten om wat afstand te nemen en zich af te vragen welk klimaatverhaal hen is bijgebleven. ‘Plaats jezelf in de schoenen van de nieuwsconsument en kijk waar je mee terugkomt. Vaak zijn dat verhalen die losstaan van de IPCC-rapporten.’ Daarnaast raadt Dunn aan te experimenteren en te kijken naar andere redacties waar ze nieuwe vertelvormen van klimaatnieuws uitproberen, zoals Planet A van Deutsche Welle, een multimediaal platform over klimaatverandering, duurzaamheid en de toekomst van de planeet.
Klimaat in het weerbericht
Een ander inspirerend voorbeeld is volgens Dunn de Franse omroep France Télévisions, waar klimaatnieuws structureel is geïntegreerd in het vaste weeritem. Het weerjournaal beperkt zich daar niet tot de dagelijkse voorspelling, maar plaatst extreme weersomstandigheden zoals hittegolven of hevige regenval in een bredere klimaatcontext. Tijdens de uitzending worden klimaatbegrippen helder uitgelegd en schuiven regelmatig klimaatwetenschappers aan om duiding te geven.
Onderzoeker Schuck hoopt dat journalisten en academici in de toekomst nauwer samen zullen werken. ‘We zien in onze gesprekken met journalisten dat ze veel ideeën hebben over welke verhalen wel en niet werken, maar die ideeën zijn vaak gebaseerd op anekdotes of persoonlijke ervaringen en niet op data. Wij hebben empirisch onderzoek dat enorm nuttig kan zijn voor journalisten.’
Over de auteur
