Journalisten schatten hun publiek rechtser in dan het is – en dat lijkt mede te komen door X
Nieuws | Wat zegt de wetenschap?
Een grote en groeiende meerderheid van Nederlanders vindt dat oorlogsvluchtelingen opgevangen moeten worden. Waarom krijg je uit de krant of van televisie vaak een andere indruk? Onderzoekers in Antwerpen en Amsterdam zagen de afgelopen jaren keer op keer bevestigd dat journalisten moeite hebben om de publieke opinie in te schatten. Dat lijkt voort te komen uit het feit dat ze berichten op sociale media, met name X, als representatieve bron zien.
In een in 2021 gepubliceerd onderzoek vroegen Kathleen Beckers en haar collega’s aan de Universiteit van Antwerpen journalisten om hun eigen politieke oriëntatie aan te geven op een schaal van links tot rechts. Het resultaat kwam overeen met eerder onderzoek uit andere landen: journalisten zijn overwegend links, maar niet extreemlinks. Ze plaatsen zichzelf iets links van het politieke midden.
Daarna werd hen gevraagd hun publiek op dezelfde schaal te plaatsen, en bleek dat ze hun publiek als een stuk rechtser inschatten dan zichzelf. Vervolgens moesten ze de publieke opinie inschatten bij vijf stellingen die makkelijk te plaatsen zijn op een economische of sociaal-culturele links/rechts-verdeling: over onder andere belastingen, de pensioenleeftijd, klimaatmaatregelen en migratiebeleid. Dezelfde stellingen werden voorgelegd in een representatieve peiling van de Vlaamse bevolking, waarbij mensen konden aangeven of ze het eens (links) of oneens (rechts) waren.
Wat bleek: journalisten schatten het aandeel ‘rechtse’ antwoorden structureel ongeveer 20 procentpunten hoger in dan de werkelijkheid. Zo gaf 69 procent van de respondenten aan dat België mensen niet mag deporteren naar een onveilig land, maar dachten de journalisten dat het om 48 procent ging.
Overcorrigeren
Opvallend is ook dat rechtsere journalisten beter waren in het voorspellen van de publieke opinie dan linkse journalisten. De onderzoekers hadden verwacht dat journalisten hun eigen mening zouden projecteren op hun publiek, maar het tegendeel is waar. Het lijkt erop, schrijven ze, dat vooral zeer linkse journalisten hun inschatting van de publieke opinie naar rechts overcorrigeren.
Met deze bevindingen in de hand zijn de onderzoekers een deel van de journalisten gaan interviewen, op zoek naar een verklaring. Bijna allemaal verwezen ze naar de rol van sociale media en X, dat toen nog Twitter heette – het zou dus kunnen dat de omgang met dat platform is veranderd sinds de overname door Elon Musk in 2022.
‘Wat gebeurt er op Twitter?’ is een standaardvraag geworden in redactievergaderingen, en Twitter is populair op rechts. Dat kan de journalistieke perceptie bepalen,’ verklaarde een geïnterviewde journalist. Een ander punt dat vaak naar voren kwam, is dat journalisten moeite hadden met het vangen van de rechts-populistische mening. De verkiezingswinsten van Trump en Brexit in 2016 zaten nog vers in het geheugen, en gaven journalisten het idee dat ze een onderstroom gemist hadden. ‘Dat mag niet meer gebeuren, dus zorgen we ervoor dat de bange, witte, rechtse man eerder te veel dan te weinig aandacht krijgt in de krant of op tv,’ bekende een van hen.
Groeiende rol van sociale media
In vervolgonderzoek zijn journalisten in 2018 en 2022 gevraagd om informatiebronnen te rangschikken op bruikbaarheid bij het inschatten van de publieke opinie. ‘Andere traditionele media’ scoorden in 2022 het hoogst, en waren belangrijker geworden, gevolgd door ‘posts en berichten op sociale media’, die de tweede plek hadden ingenomen van ‘direct contact met gewone mensen’. Opiniepeilingen werden als een stuk minder belangrijk gezien.
In het meest recente onderzoek van Beckers, dat verscheen in maart 2026, is door middel van een experiment getest hoeveel invloed verschillende informatiebronnen hebben op de perceptie die journalisten hebben van de publieke opinie. ‘Traditionele’ bronnen – opiniepeilingen en voxpops op straat – werden vergeleken met sociale media.
Journalisten gaven aan opiniepeilingen als het meest representatief te zien, en ouderwetse voxpops als met afstand het minst representatief. Hier viel al op dat losse tweets op X als een stuk representatiever werden gezien dan individuele citaten van mensen op straat, terwijl het tegenovergestelde waar is, benadrukken de onderzoekers. Op straat benader je nog een enigszins willekeurige groep mensen op een bepaalde plek op een bepaald moment, maar de groep mensen die een sterke mening heeft over een onderwerp én die besluit te ventileren op sociale media, is allesbehalve willekeurig.
En terwijl voxpops weinig invloed hadden op de perceptie van journalisten van de publieke opinie, hadden individuele citaten van X de grootste invloed van allemaal – meer nog dan opiniepeilingen. De verschillen waren klein, en tussen peilingen en individuele tweets niet statistisch significant, maar bevestigden wel hoe luid en invloedrijk de stemmen van willekeurige X-gebruikers zijn. Dat laatste noemen geïnterviewde journalisten zelf als een mogelijke verklaring voor het feit dat ze hun publiek rechtser en minder genuanceerd inschatten dan het in werkelijkheid is.
Over de auteur
