Bij Kidsreporters snuffelen kinderen aan journalistiek: ‘Nieuwsgierigheid zit er van nature in’
Nieuws | Vernieuwing
Wat wil je later worden? Die vraag is bij De Kidsreporters bijzaak. Zo vaak hoeven de basisschoolkinderen die deelnemen aan het project nog niet vooruit te kijken. Of ze nou een toekomst als brandweerman, dokter of voetballer voor zich zien, oprichter Lesha Bosman wil hen leren om zich heen te kijken. ‘Wat is een wijkagent? Wat gebeurt er op een school? Hoe ziet je buurt er eigenlijk uit?’
Zes meisjes en een jongen zitten geconcentreerd te schrijven. Ze bereiden vragen voor die ze later aan ons, een journalist en fotograaf, gaan stellen. Mandy van den Akker, programmaleider bij Stichting Lopend Buffet en tijdens deze middag de workshopleider, vraagt wie wil beginnen. Eerst blijft het stil, tot een wat timide meisje met een kleurrijke outfit toch de eerste vragen stelt. Al snel durven de anderen ook. ‘Waarom ben je journalist geworden?’ ‘Wat vind je daar belangrijk aan?’ ‘Waarom?’
Op pad met bord en camera
Deze middag van de redactie van basisschool De Bossche Draak staat in het teken van De Kidsreporters. Een initiatief van Stichting Lopend Buffet, waarbij kinderen tot twaalf jaar snuffelen aan journalistiek. De stichting is opgericht door journalist en documentairemaker Lesha Bosman. ‘Het initiatief begon met een soort persoonlijk journalistiek proces,’ vertelt ze. ‘Ik merkte dat ik steeds vaker dacht: journalistiek moet anders. Social media is zo vluchtig geworden, iedereen is nu mediamaker, we verliezen soms de onderzoekende houding waarin we simpelweg het gesprek aangaan met elkaar.’
Met deze gedachte in haar achterhoofd liep Bosman van haar woonplaats Den Bosch naar Den Haag, zonder geld, met alleen een bord om van te eten en een camera. Onderweg sliep ze overal: boven cafés, in woonwagenkampen, bij mensen thuis. Ze sprak met uiteenlopende groepen mensen, in de moskee en in de kroeg. ‘Door gewoon nieuwsgierig te blijven en geen oordeel te hebben, ontstaan er andere gesprekken,’ zegt ze. ‘En dat is precies wat ik wilde laten zien.’
Vragen leren stellen
Dat doet de stichting dus bijvoorbeeld via De Kidsreporters. Kinderen in de basisschoolleeftijd snuffelen aan journalistiek werk: ze leren kijken, vragen stellen, verhalen maken, en doen verslag van wat er in hun wijk speelt. De Kidsreporters begonnen in 2017 in Den Bosch als lokale kinderredactie bij basisschool De Kruiskamp. Het initiatief groeide uit tot een structureel programma op meerdere Bossche basisscholen, en uiteindelijk ook in de gemeentes Brunssum en Beek. Kinderen kunnen zichzelf aansluiten bij bestaande redacties, of gemeentes kunnen een aanvraag doen voor een eigen redactie bij de stichting. Zij faciliteren bij het opzetten van een redactie en zorgen voor een goede borging van deze redactie bij de gemeente.
We willen kinderen laten ervaren wat het is om hun eigen omgeving te leren kennen
Lesha Bosman, oprichter stichting Lopend Buffet
De redactievergaderingen spelen zich deels onder en deels na schooltijd af. Omdat er geen juffen of meesters bij zijn, stellen de kinderen zich vaak op een andere manier op dan in de klas. ‘Vanaf jonge leeftijd kun je een verschil maken door goed om je heen te kijken. We willen kinderen in die onderzoekende houding zetten. Ze laten ervaren wat het is om hun eigen omgeving te leren kennen. Wat is een wijkagent? Wat gebeurt er op een school? Hoe ziet je buurt eruit als je er echt naar gaat kijken?’
Stichting Lopend Buffet richt zich overigens niet alleen op basisschoolkinderen. De stichting organiseert, in samenspraak met gemeentes en in samenwerking met Jongerenwerk, middagen voor jongeren tussen 12 en 16 jaar, ‘die al meningen hebben, maar die nog moeten leren onderbouwen’, zegt Bosman. Daarnaast zijn er redacties voor De Stadsreporters: jongeren van 17 tot 27 jaar die leren verhalen te maken in hun eigen gemeente. Deze redacties worden opgericht in samenwerking met bijvoorbeeld bibliotheken. Ook zijn er De Communityreporters: mensen van 27 jaar en ouder die opnieuw verbinding zoeken met hun omgeving door verhalen te schrijven over het vrijwilligerswerk dat daar wordt gedaan. Deze redacties worden gevormd door vrijwilligerscentrales.
Iets met video’s
Tijdens de middag met De Kidsreporters verschuiven de rollen voortdurend. Eerst stellen de kinderen vragen aan ons, daarna wij aan hen. Wie zou later iets met media willen doen? Er gaan een paar handen omhoog. ‘Iets met video’s,’ is een terugkerende opmerking. Wie wil echt journalist worden? Eén pienter meisje met een bril steekt haar hand resoluut omhoog. Daarnaast worden nog dokter, voetballer of politieman genoemd.
Bosman heeft jarenlang zelf workshops gegeven vanuit De Kidsreporters. ‘Kinderen zeggen vaak: ik wist niet dat dit ook kan. Ze hebben soms een beperkt beeld van wat er allemaal mogelijk is. Dat is zonde.’
Volgens haar valt daar winst te behalen. ‘Het gaat erom dat wij laten zien dat er ook andere rollen zijn. Dat je ook binnen het voetbal bijvoorbeeld journalist kunt worden, of onderzoeker. Zo’n Reportersprogramma opent de blik. Het is dan ook de bedoeling dat die programma’s geborgd worden en onder de kinderen steeds bekender worden. De producties worden per gemeente op een platform geplaatst waar leerlingen op verschillende scholen in die gemeente alles terug kunnen lezen. Zo kunnen ook andere kinderen meekijken en zien welke verhalen zich in hun gemeente afspelen.’
Oog voor detail
We gaan naar buiten voor een foto-opdracht. De kinderen hebben instructies gehad om goed te observeren. Stromend water, vormen, kleuren, alles kan een onderwerp zijn.
De kinderen rennen uiteen, ieder met een eigen camera. Hoe krijgen ze ‘beweging’ in beeld? Het is een warme middag, maar dat houdt de kinderen niet tegen. Ik spring in de lucht terwijl een van hen afdrukt. De kinderen hebben oog voor detail: kleine structuren, lichtinval. Doodgewone dingen.
Wat we bij de kinderen zien gebeuren is precies wat Bosman bedoelt met een onderzoekende houding. ‘Die nieuwsgierigheid zit er bij kinderen van nature in,’ zegt ze. ‘Maar we zien dat die in de loop van de tijd vaak afneemt. Door druk, door social media en systemen waarin alles vooraf vaststaat.’
Ontdekken
Tussen het fotograferen door blijven de kinderen vragen stellen. Mijn notitieboekje is bijna net zo interessant voor ze als de camera’s. ‘Waar kun je zo’n boekje kopen?’ willen ze weten. En: ‘Hoe word je eigenlijk een goede journalist?’ Het meisje dat eerder resoluut haar hand opstak weet het al precies: ze wil reizen, verhalen vertellen en uiteindelijk werken voor het Jeugdjournaal.
Veel kinderen hebben al een duidelijk beeld van de toekomst, weet Bosman. Ze hebben vragen over opleidingen en plekken waar ze later willen werken. Dat is prima, maar wat haar betreft hoeven ze nog niet zo ver vooruit te kijken. Het gaat nog niet om je toekomstige baan, maar veel meer om het trainen van een vaardigheid: ‘De mooiste vraag is eigenlijk: wat wil je leren kennen en ontdekken?’
Tussen structuur en vrijheid
De ambitie van de stichting reikt inmiddels een stuk verder dan Den Bosch. Bosman wil door naar andere steden en is steeds op zoek naar nieuwe organisaties die willen meedoen. Maar tegelijk zit daar ook spanning. Toen de organisatie professioneler werd, ging er ook iets verloren, vertelt Bosman. ‘Op een gegeven moment ga je werken met deadlines en formats. En dan verdwijnt voor ons precies datgene wat je wilde beschermen en de kinderen wil meegeven: de vrijheid om onderzoekend te blijven.’
Daarom blijft ze zoeken naar een balans tussen structuur en vrijheid. Tussen blijven groeien en het behouden van het plezier. ‘Eigenlijk moet je blijven vertrouwen op je intuïtie,’ zegt ze. ‘En blijven onderzoeken, ook als het niet meteen een doel dient.’
Ook werken met een communitymodel zoals dat van De Kidsreporters? Lesha Bosman en haar collega’s van Stichting Lopend Buffet gaan graag het gesprek aan met gemeenten, lokale omroepen en andere organisaties die graag willen werken met burgerjournalistiek.
Over de auteur
