Valt er nog te freelancen in de journalistiek? Een jaar handhaving op de wet DBA
Nieuws | Op de werkvloer
Ruim een jaar geleden kondigde de overheid aan dat ze actief zou gaan handhaven op naleving van de wet DBA. Die maatregel moet schijnzelfstandigheid bij zzp’ers voorkomen. Welke gevolgen heeft dit gehad voor zelfstandigen in de journalistiek? Een rondgang langs drie freelancers: ‘Het is hard werken geweest.’
Voorjaar 2025. Freelance journalist Elise Spetter (30) staat voor een keuze. Haar redactiediensten bij het AD lopen door de wet DBA ten einde, voor haar ligt een lege agenda. Moet ze nu toch in dienst, of durft ze het avontuur aan?
De afweging is complex. Zekerheid versus vrijheid. Een vast salaris versus de onvoorspelbaarheid van het freelance bestaan. ‘Het was een kruispunt,’ zegt Spetter nu. Uiteindelijk kiest ze voor het avontuur: ze blijft freelancer. Waarom? ‘Omdat ik dan niet achteraf spijt kon krijgen dat ik het nooit had geprobeerd. En tot nu toe ben ik blij dat ik die keuze heb gemaakt.’
Buffelen
Voor Esmée van Loo (38) lag de situatie op dat moment anders. Ze werkte onder andere freelancerbij de regionale omroep L1 en draaide daar – naast allerlei andere werkzaamheden – redactiediensten. Toen de kwestie rond de wet DBA begon op te spelen, lukte het Van Loo en haar opdrachtgever niet om samen tot de juiste oplossing te komen. Dus bleef Van Loo freelancer. ‘Met de opdrachten die ik al naast die van de omroep had en enkele nieuwe projecten lukte het mij om in 2025 rond te komen. Maar het is hard werken geweest.’
Ik kom eigenlijk maar net rond, maar dit is het leven dat ik wil leiden
Willem Jongeneelen, freelance journalist
Veteraan in het vak Willem Jongeneelen (65), werkzaam voor onder meer muziekblad OOR en dagblad BN/De Stem, had gedacht dat hij wel een voorstel zou krijgen om ergens in dienst te komen. ‘Ik verwachtte eerlijk gezegd een voorstel van de krant om daar te komen werken,’ vertelt de Brabander. ‘Ik maak immers veel uren voor de krant, vrijwel wekelijks. Of ik het had gewild? Ja, waarom niet?’
Wat merkt Jongeneelen van de strengere handhaving van de wet DBA? ‘Persoonlijk niet zo heel veel, al merk ik dat er wel wat minder opdrachten zijn binnengekomen. Maar sowieso is het voor freelancers in de journalistiek lastig rondkomen. Ik heb tot vijftien jaar geleden altijd een baan ernaast gehad. Nu als fulltime journalist ben ik enorm productief; naast het reguliere schrijfwerk, maak ik bijvoorbeeld ook boeken en ben ik actief voor een tiental kleinere opdrachtgevers, met daarbij ook presentaties en dj-klussen. Als ik dan kijk wat mij dat samen allemaal oplevert, dan kom ik eigenlijk maar net rond. Maar goed, ik ben een workaholic, dit is het leven dat ik wil leiden.’
Geluk
Rondvraag onder diverse freelancers leert dat zelfstandig opererende journalisten het afgelopen jaar voor een driesprong stonden: kies óf voor een dienstverband óf voor het freelancen óf voor een door de opdrachtgever op maat gemaakte constructie. ‘Veel journalistieke bedrijven zijn in een soort kramp geschoten, lijkt het wel,’ zegt Van Loo. ‘Ze zoeken naar de constructie die hen de minste problemen oplevert. Terwijl de Wet DBA toch eigenlijk bedoeld is om ons, freelancers, beter te beschermen.’
Zowel Elise Spetter als Esmée van Loo werden bij hun eerdere opdrachtgevers voornamelijk ingezet om redactiediensten te draaien: een stevig fundament qua uren en inkomsten. Hoe hebben ze dat kunnen opvangen? ‘Ik had het geluk dat ik al enige reserve had opgebouwd,’ vertelt Spetter. ‘Bovendien heb ik hard gewerkt aan mijn profiel en ingezet op het werken voor tijdschriften. Maar daarnaast werk ik ook voor de TU Delft en de gemeente Rotterdam, waar ik zowel werk aan interviews als campagnes. Die combinatie heb ik ook wel hard nodig.’
Dat geldt ook voor Van Loo: ‘Naast mijn journalistieke opdrachten en projecten werk ik ook voor maatschappelijke partijen, waar ik communicatie- en marketingwerk voor doe,’ schetst ze. ‘Veel freelancers uit mijn netwerk vertellen dat ze het zo doen. Maar er zijn er ook die helemaal uit het vak stappen of journalistiek ‘erbij’ doen, naast een vaste baan elders. Overigens zorgt de wet DBA met zijn push op de markt voor behoorlijk wat concurrentie als je gaat solliciteren. Voor vacatures in de communicatie of PR is de belangstelling nu veel groter, merk ik, omdat veel freelancers op zoek zijn naar vastigheid.’
Nieuw spoor
Van Loo baalt ervan dat veel journalistieke bedrijven er niet voor kiezen om freelancers te benaderen voor andere werkzaamheden, nu ze niet meer worden ingezet voor redactiediensten. ‘Je kunt freelancers toch ook inzetten op meerdere vlakken? Ook voor aanvullend werk waar de vaste redactie niet aan toekomt, zoals langere verhaalreeksen of podcasts. Of als freelancers een bepaalde journalistieke expertise bieden die je als redactie misschien zelf niet in huis hebt.’
Rondkomen als freelancer in de journalistiek blijft een uitdaging, de wet DBA heeft het er niet makkelijker op gemaakt
Esmée van Loo, freelance journalist
2025 was voor Van Loo vooral het jaar waarin ze op een ander journalistiek spoor terechtkwam. Ze werd geselecteerd voor de Incubator van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, waar ze samen met Nicole van Schaik het concept De Impactrevolutie ontwikkelde, journalistiek met publieksbetrokkenheid als uitgangspunt. Sinds begin 2026 werkt ze parttime bij RTV Maastricht en daarnaast als freelance onderzoeksjournalist voor een andere lokale omroep. Hoewel ze vooral journalistiek actief is, is ze voor haar inkomen deels aangewezen op commerciële opdrachten. ‘Rondkomen als freelancer in de journalistiek blijft een uitdaging. De wet DBA heeft het er niet makkelijker op gemaakt.’
De sprong in het diepe die Elise Spetter vorig jaar waagde, heeft zich volgens haar in ieder geval uitbetaald. En niet alleen financieel. ‘Ik vind het gewoon heerlijk. Die vrijheid heeft me enorm goed gedaan en was belangrijk voor mijn mentale gezondheid. Het afgelopen jaar heeft me veel nieuwe ervaringen gebracht, zowel persoonlijk als professioneel.’
Wat is de impact van (de handhaving van) de wet DBA op redacties? Voor Evert van Dijk, hoofdredacteur van het Dagblad van het Noorden (DVHN) en directeur bij Mediahuis Noord, telt vooral duidelijkheid.
‘Toen de Wet DBA aangekondigd werd, was het lange tijd niet helder wat dit precies betekende voor redacties. Moesten we freelancers nu wel of niet in dienst nemen? En zo ja, wanneer dan en op welke manier?’
DVHN volgt de lijn die Mediahuis landelijk heeft uitgezet voor al haar titels: neem freelancers waar nodig en waar mogelijk in vaste dienst. ‘Dat beleid geeft duidelijkheid en dat is prettig,’ vindt Van Dijk. ‘We hebben vooral freelancers in dienst genomen die al vaste diensten bij ons draaiden. De zogenaamde ‘zij-aan-zijwerkers’. Onze reguliere verslaggevers waren al in vaste dienst. De freelancers met wie we nog wél werken, zijn mensen die helpen zodra diensten niet kunnen worden ingevuld vanwege ziekte of andere redenen. Daarnaast hebben we nog freelancers die de amateursport in het weekend volgen, we hebben onze columnisten, zoals Joost Oomen en Daniël Lohues, en alle foto’s worden gemaakt door freelance fotografen.’
Over de auteur
