logoJaarverslag 2016

Het jaar 2016 is een jaar waarin de sector zich enigszins lijkt op te richten van de vrije val in de voorafgaande jaren, maar het metier meer onder druk lijkt te staan dan ooit. Voor het eerst is met een zekere nadruk de betrouwbaarheid van journalistiek aan de orde gesteld. Een nieuw element daarbij is, dat ook vanuit de politiek in toenemende mate de betrouwbaarheid van berichtgeving aan de orde wordt gesteld. Een fenomeen dat de nodige aandacht trekt in de VS, maar zeker ook in ons land (PVV, Denk) opmars maakt. Het voegt een nieuw element toe aan de vele uitdagingen waarmee (vooral gevestigde) media worden geconfronteerd. In de VS leidt die weerstand vanuit de politiek overigens tot spectaculair herstel van bekende media als de New York Times en de Washington Post. Voor zo ver bekend doet dit verschijnsel zich in ons land nog niet voor.

Binnenslands viel vooral op hoe eind 2016 de strijd is begonnen om het eigendom van TMG. Gezien de belangstelling van de zijde van het Vlaamse Mediahuis, kan dat leiden tot een situatie waarbij nagenoeg alle landelijke, regionale en een flink deel van de huis-aan huis-titels in handen is van buitenlandse (lees: Vlaamse) uitgevers.

Over het algemeen is de trend in 2016 niet veranderd, in die zin dat met name de regionale kranten nog altijd onder druk staan. De eerder ingezette ontwikkeling heeft zich in 2016 doorgezet: teruglopende abonnee-aantallen, minder adverteerders en digitale extensies die weliswaar zorgen voor bereik, maar niet het verlies goedmaken dat op de exploitatie van print wordt verloren. Op het gebied van lokale en publieke omroep hebben zich in 2016 geen opvallende nieuwe ontwikkelingen voorgedaan.

Het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek had het in 2016 drukker dan ooit. Een belangrijk moment was de presentatie van de nieuwsvoorziening in de stad Utrecht. Tijdens een druk bezochte bijeenkomst werd in kaart gebracht hoe in Utrecht de traditionele media weliswaar de nieuwsvoorziening nog domineren, maar dat er nadrukkelijk aan de deur wordt gerammeld door nieuwkomers en dat de kracht van social media groeit. Het Fonds hoopt in 2017 ook de resultaten van onderzoek in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam te kunnen presenteren.

Een tweede belangrijke activiteit was de organisatie van een aantal thema-sessies, waarin de vraag centraal stond hoe de sector (in de breedste zin van het woord) de scenario studie het best kan gebruiken. Wat zijn thema’s en ontwikkelingen die de komende jaren spelen en van belang zijn voor de ontwikkeling van de journalistiek. En als we die in beeld hebben, kunnen we die dan beïnvloeden en zo ja, hoe? De weerslag van die bijeenkomsten is inmiddels, in de vorm van een brief met bevindingen en aanbevelingen, naar de staatssecretaris gestuurd.

Een derde belangrijk moment voor het Fonds was de presentatie van ‘de Stand van de Nieuwsmedia’ aan het eind van het jaar. Die presentatie is niet alleen bedoeld om een aantal kerncijfers rond journalistiek opvallend en in samenhang te laten zien, maar zeker ook om aandacht te vragen voor de stand van zaken in het veld. Voor het eerst was gekozen voor een wat speelsere vorm van presentatie: zijnde een quiz ‘ de Slimste Journalist van Nederland’. Dat bleek een groot succes, deze formule verdient in 2017 zeker herhaling.

Uiteraard leverden de innovatieve programma’s van het fonds ook in 2016 weer projecten op van welke mag worden verwacht dat ze in positieve zin sporen gaan trekken in de mediawereld. Zowel projecten die werden gesubsidieerd op basis van de tijdelijke regeling journalistieke innovatie als the Challenge. Het Fonds wordt steeds beter in het onderkennen van zwakke punten in aanvragen en het bieden van steun voor verbetering. Ook in 2016 werd de Pressure

Cooker ingezet als methodiek om aanvragers ertoe te bewegen hun ideeën beter te doordenken. Wat past in de algehele strategie van het fonds, zijnde de overtuiging dat het toekennen van subsidie alleen niet genoeg is om – met name jongeren – de kans te geven een duurzame ‘ business’ op te zetten.

Een andere belangrijke activiteit was de invulling van de laatste ronde waarbinnen regionale partijen op basis van samenwerking nieuwe wegen kunnen gaan verkennen. Een eerste pilot (Twente) was eind 2015 gekozen; in 2016 zijn nog een drie samenwerkingsverbanden gekozen om regionale centra op te zetten, in Limburg, Brabant en Zuid-Holland.

Waar het kan, probeert het Fonds ook in te spelen op de actualiteit. Zo werd in december een bijeenkomst belegd met als thema Vlaanderen-Nederland. De bijeenkomst viel nagenoeg samen met de aankondiging van het Vlaamse MediaHuis dat er interesse bestaat voor de overname van TMG en had dus nauwelijks beter getimed kunnen zijn.

Zo kunnen we ook over 2016 vaststellen, dat het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek met beperkte middelen erin slaagt om meer dan relevant te zijn voor ontwikkelingen in de journalistiek. Onze meerjarenbegroting laat zien, dat er al vorig jaar een punt is bereikt, waarbij de ambities moeten worden bijgesteld om in de pas van de begroting te blijven. Om die reden is in 2016 de afspraak met het ministerie gemaakt dat het weerstandsvermogen van het Fonds op een 1 miljoen (was 2 miljoen) kan worden gesteld. Dat geeft enige lucht, maar uiteraard slechts voor de korte termijn.

Het blijft onrustig in en rond de wereld van nieuws en informatie. De zoektocht naar nieuwe vormen van publicatie en nieuwe verdienmodellen, nieuwe organisatievormen, de rol van social media, lijkt nog maar net begonnen. De komende jaren zal het voor een aantal traditionale partijen ‘ er op of er onder’ zijn. Het goede nieuws is dat die zoektocht wat meer focus lijkt te krijgen. Daar heeft het Fonds het zijne aan bijgedragen en hoopt dat nog een tijdlang te kunnen/mogen blijven doen.