Wat te doen tegen haat op social media? ‘Je gooit mensen in de arena met de honden’
Nieuws | Medialandschap
Geïnterviewden die worden uitgescholden, kersverse presentatoren die de grond in worden geboord, desinformatie die keer op keer wordt rondgepompt. Schadelijke comments op sociale media tasten niet alleen de sfeer in de reactievelden aan, maar brengen ook bronnen aan het twijfelen over hun medewerking aan een verhaal. Zo kan het niet langer, beseffen NU.nl, NOS Stories en het Groningse Sikkom.
‘De mensen met de grootste mond jagen iedereen weg,’ vertelt hoofdredacteur Willem Groeneveld van Sikkom, een uitgesproken nieuwssite over Groningen-stad. ‘Die zorgen voor een hele gevaarlijke dynamiek waarin normale mensen niet meer durven te reageren. Omdat ze dan een bak stront over zich heen krijgen.’
Sikkom is volgens hem als een kroeg: iedereen mag er binnenkomen, meepraten en uiteraard ook kritiek leveren. Maar wie andere bezoekers uitscheldt of de sfeer verziekt, wordt eruit gezet. Er staan ondertussen al duizenden op de zwarte lijst. Maar daarvoor moet je het bont maken. ‘We verwijderen veel reacties, maar gaan er ook wel eens met gestrekt been in als iemand heel bot reageert. Dat vinden onze lezers ook prettig, merk ik. Die reacties van ons krijgen soms meer likes dan de originele post.’
Uitwisseling van gedachten
Bij NOS Stories, sinds 2018 het succesvolle nieuwsplatform voor jongeren tussen 13 en 19 jaar, zijn de wittebroodsweken al een tijdje voorbij. In de beginjaren liet de redactie nog veel comments staan, volgens het credo alle meningen mogen er zijn, vertelt chef Sheily Belhaj. ‘Je moest reacties weghalen, maar we zagen ook een mooie uitwisseling van gedachten. En ze waren een belangrijke bron voor verhaalideeën.’
Bij onderwerpen als Israël, LHBTIQ+ of vluchtelingen zetten we de reactiemogelijkheid dicht
Sheily Belhaj, chef NOS Stories
Met het flink groeiende bereik van het jongerenplatform – er mengt zich inmiddels ook een grote groep vijftigplussers in de discussie – is ook de hoeveelheid haatreacties toegenomen. En dat dwingt de redactie om haar beleid aan passen. ‘Bij sommige onderwerpen zetten we de reactiemogelijkheid tegenwoordig dicht. Zoals bijvoorbeeld Israël, LHBTIQ+, vluchtelingen, dan weet je van tevoren al dat er veel binnenkomt dat onze huisregels schendt. Tegenwoordig bestaat de ‘socialdienst’ voor het grootste deel uit het weghalen van ongepaste reacties.’
Zwarte lijst
Haatdragende reacties laten staan trekt alleen maar meer ellende aan, stelt Frank Brinkhuis, chef video, social en podcast bij NU.nl. Dus maakt ook hij redacteuren vrij om reacties te checken en te modereren. Op het eigen reactieplatform NUjij moeten gebruikers inloggen en houden ze zich doorgaans aan de strenge regels, en anders zorgt AI er wel voor dat haatreacties worden uitgefilterd. Maar op de sociale media-accounts ligt dat anders.
NU.nl gebruikt een lange zwarte lijst met niet toegestane woorden, die een deel van de reacties tegenhoudt, maar alsnog lijkt het soms dweilen met de kraan open. ‘Je zou eens onder een post over Rob Jetten moeten kijken, die man heeft het zo zwaar te verduren. Het lijkt soms wel alsof hij naar boven haalt hoe homofoob Nederland werkelijk is.’ Gevraagd naar de top 3 van ‘ergste’ sociale media, is Brinkhuis duidelijk: ‘Facebook, Facebook en Facebook.’ Op YouTube, Instagram en zeker TikTok gaat het er volgens hem relatief vriendelijk aan toe.
De vele haatreacties zijn ondertussen meer dan een vervelend kantje van sociale media. Ze tasten het journalistieke productieproces zelf aan. Hoe vind je als redactie bijvoorbeeld jonge presentatoren nog bereid om voor de camera te staan, als ze op hun eerste werkdag al met de grond gelijk worden gemaakt in de comments? Anderhalf jaar geleden begon NU.nl met videopresentatoren en dat leverde een aantal positieve, maar ook veel kritische reacties op. En die laatste bleven langer hangen.
Brinkhuis: ‘Sommigen vonden het echt lastig, ik sprak dagelijks met ze. Op een gegeven moment hebben we geregeld dat de presentatoren alleen reacties bij andermans video’s hoefden te checken. We hebben na overleg met Persveilig (stichting die veiligheid van journalisten bevordert, red.) ook besloten om geen zogenaamd ‘grappige’ harde reacties meer te delen in de appgroep. Want dan worden redacteuren er ook in hun vrije tijd weer mee geconfronteerd.’
Aanvallen op geïnterviewden
Belhaj maakt zich vooral zorgen om de aanvallen op de mensen die op beeld hun verhaal doen bij NOS Stories. ‘We maken nieuws met jongeren over jongeren, we willen eigenlijk in elke video tieners hebben. Als je dan vervolgens die video plaatst en er komen duizend haatreacties op… Tja, dan merk je dat er steeds minder jonge mensen met ons willen praten. En dat is echt niet oké.’
Mensen willen steeds minder hun naam in een artikel terugzien, omdat ze zoveel drek over zich heen kunnen krijgen
Willem Groeneveld, hoofdredacteur Sikkom
Je hebt als medium de plicht om je bronnen tegen dit soort reacties te beschermen, vindt ze, en zo denkt de hoofdredacteur van Sikkom er ook over. ‘Sommige redacties zijn er nog veel te laconiek in. In Dagblad van het Noorden, waar ik ook voor werk, hadden we op roze zaterdag een mooi interview met een aantal queers over hoe hun veiligheid onder druk staat. Dat artikel stond op Facebook en had na drie dagen honderden haatreacties. Niemand kijkt daar naar om. Dat kan niet. Je gooit de mensen die je interviewt eigenlijk in de arena met de honden.’ De redactie haalde het stuk vervolgens maar van Facebook af. Een knieval voor de kwaadwillenden, vindt Groeneveld. ‘Juist vanwege deze dynamiek willen mensen steeds minder hun naam in een artikel terugzien, ze kunnen zoveel drek over zich heen krijgen.’
Comments als goudmijn
Toch benadrukt hij de waarde van de reactiemogelijkheid. ‘De comments zijn een goudmijn voor ons, de bron van tientallen verhalen. Dan zegt iemand bijvoorbeeld: hier weet ik meer van, ik ben de buurman.’ Om het contact met lezers in eigen hand te houden, lanceert hij binnenkort een reactiemogelijkheid op de eigen site. Jongerenplatform NOS Stories broedt ondertussen op manieren om de aangewaaide groep oudere gebruikers een beetje in toom te houden. Die laten reacties achter als: ‘hoezo is dit nieuws, wat een onzin, hou je bezig met serieuzere dingen’.
Chef Belhaj overweegt om ze toch wat actiever uit te leggen waar ze zich bevinden. Ze haalt inspiratie uit een experiment van nws.nws.nws, het jongerenplatform van de Belgische VRT, dat een expliciete disclaimer bij hun posts zette met de strekking: Wij zijn een platform voor tieners. Als je ouder bent, willen we je vragen om daar rekening mee te houden of niet te reageren. ‘Daar hebben we het ook over gehad bij de NOS. Iedereen mag ons volgen, maar wees bewust van waar je bent. Misschien moeten we dat beter uitdragen.’
Opbellen
Brinkhuis van NU.nl wil zich binnen de organisatie hard maken voor het aannemen van community managers. Die kunnen dan, behalve modereren, het gesprek aangaan en vragen beantwoorden. ‘Dat zou echt tof zijn, én goed voor het bereik.’ Sikkom pakt dat zo nu en dan nog wat directer op, via de telefoon. Groeneveld: ‘Mensen wanen zich anoniem, maar soms heb ik binnen drie kliks hun nummer gevonden. Dan bel ik iemand op en zeg ik: je bent een kerel van vijftig, je werkt bij een timmerbedrijf, hoezo zeg je dit? Dan krijg je meteen excuses: ja sorry, had ik niet moeten doen, ik haal het wel weg!’
Over de auteur
