Hoe betrek je het publiek bij de journalistiek? Vernieuwen op 4 niveaus
Negen maanden lang werkten professionals van binnen én buiten de journalistieke sector tijdens de SVDJ Incubator 2025 aan een antwoord op deze vraag. Met onderzoek en experimenten ontwikkelden zij nieuwe inzichten en acht concrete oplossingsrichtingen die redacties direct kunnen toepassen.
Samen met de deelnemers hebben we als SVDJ deze inzichten gebundeld tot een overkoepelend antwoord op de centrale onderzoeksvraag. Daaruit blijkt dat er op vier niveaus vernieuwd kan worden om als organisatie, redactie en individuele journalist te werken aan betekenisvolle publieksbetrokkenheid. Sterker nog, wanneer deze vier niveaus samenhangen en elkaar versterken, kan publieksbetrokkenheid uitgroeien tot een vanzelfsprekend en structureel onderdeel van de journalistieke praktijk.
Op deze pagina bieden we handvatten om dat te bereiken. Per niveau verwijzen we naar de door deelnemers ontwikkelde oplossingen, inspirerende voorbeelden uit het veld en concrete eerste stappen om zelf meteen aan de slag te gaan.
Werken aan publieksbetrokkenheid op 4 niveaus
- Op organisatieniveau: met een gedeelde visie en heldere doelen waar het publiek centraal staat
- Op redactieniveau: betrekken van publiek op verschillende momenten in het proces
- Op individueel niveau: publiek betrekken vraagt om een nieuwe houding van journalisten in contact met het publiek
- Op publieksniveau: wie bereik je, hoe betrek je verschillende groepen en hoe faciliteer je participatie?
Op organisatieniveau: Van bijzaak naar beginpunt
Samenwerken met het publiek is vaak beperkt tot eenmalige experimenten, blijkt uit gesprekken met redacties en journalisten tijdens de SVDJ Incubator. Op redacties waar publiekswerk wel lukt, is het onderdeel van de strategie én is er draagvlak binnen de organisatie.
Vertrouwen in de journalistiek is niet alleen een kwestie van het aanbieden van juiste informatie, maar ook van de relatie tussen de journalist en het publiek. Gesprekken met experts uit de journalistieke sector maakten al duidelijk dat het borgen van dit vertrouwen vraagt om een structurele aanpak waarbij journalistieke organisaties de vertrouwensband actief opbouwen en blijven onderhouden. suggereert daarnaast dat bedrijfsmodellen waar het publiek centraal staat, kunnen zorgen voor een betere balans tussen economische stabiliteit en journalistieke idealen.
Volgens Incubatorteam Club PINO vraagt dit dan wel om een herdefiniëring van de waarde van journalistiek:
Zolang engagement alleen wordt afgemeten aan kliks en conversie verdwijnt relationele en maatschappelijke betekenis uit beeld. Nieuwe indicatoren — herkenning, bijdragebereidheid, impact — moeten worden gekoppeld aan missie en merkstrategie.
Partijen die het meest succesvol zijn in het verankeren van publiekswerk in hun strategie, zijn vaak kleinere organisaties of teams binnen grotere organisaties die wendbaar zijn en durven te experimenteren. Daarbij is het essentieel dat helder is waar het mandaat ligt. Ook op grotere schaal is publieksgericht werken mogelijk, maar dat vraagt om structurele capaciteit, gerichte training en duidelijke doelstellingen.
Quick wins voor uitgevers en leidinggevenden:
Maak middelen vrij voor publieksbetrokkenheid: een paar honderd euro per maand kan al genoeg zijn om je oor te luister te leggen bij de gemeenschap of voor een pop-up
Meer inspiratie:
- Teams binnen organisaties zoals het Interactieteam van EenVandaag
- De pop-up redacties van Pointer: journalisten gaan uitgebreid in gesprek met inwoners van verschillende plaatsen in Nederland
- Het ombudsteam van het Noordhollands Dagblad helpt bij klein of groot onrecht
Voor redacties: van eenmalige bijdrage tot betrokkenheid bij elke stap
In elke fase van de redactionele werkwijze zijn er mogelijkheden voor redactiechefs en redacteuren om het publiek te betrekken: van onderwerpkeuze tot evaluatie.
Het publiek betrekken op meerdere momenten in het journalistieke proces zorgt voor aansluiting bij de leefwereld van het publiek en kan daardoor de relevantie van het aanbod verhogen. Dat is nodig, want hoewel het vertrouwen in nieuws in Nederland relatief hoog is, neemt interesse in nieuws en het nieuwsgebruik al jaren af.
Een eerste mogelijkheid voor het betrekken van het publiek dient zich al aan voordat het om een specifieke productie gaat: door het publiek structureel te betrekken bij keuze van thema’s, perspectieven en vragen. Signalen van het publiek helpen redacties bovendien in dit stadium om nieuwe invalshoeken te ontdekken die anders onder de radar zouden blijven.
Ook nazorg – in de vorm van een telefoontje of mail naar mensen die aan een verhaal hebben meegewerkt – schiet er vaak bij in na publicatie. Toch is nazorg onmisbaar voor een vruchtbare relatie tussen journalistiek en publiek. Want juist als verhalen eenmaal circuleren, komen reacties los. Zonder nazorg blijven kansen liggen om door te vragen, nuances toe te voegen of misverstanden recht te zetten.
Bij The Green Line in Toronto maken ze nazorg wel tot standaard onderdeel van hun werk. Deze hyperlokale redactie start elk dossier met luisteren: wat houdt de gemeenschap bezig? Dat leidt tot uiteenlopende publicaties – explainers, verdiepende stukken, oplossingsgerichte verhalen – maar het eindigt daar niet. Ook daarna blijft het team bereikbaar voor nazorg, reflectie en nieuwe vragen.
Quick wins voor (hoofd)redacteuren en redactiechefs:
- Zorg dat de redactie al te rade gaat bij het publiek voordat wordt nagedacht over specifieke onderwerpen: drink koffie in het buurthuis of sluit aan bij een interessant evenement voor je doelgroep.
- Wijs bij elk project één redacteur aan die vier vragen stelt: wie willen we bereiken, wat leeft er bij hen, met wie willen we samenwerken en wat doen we na publicatie?
Meer inspiratie:
- De community newsroom in Glasgow van The Ferret en het tijdschrift Greater Govanhill, waar evenementen voor de gemeenschap georganiseerd worden.
- Een gids voor participatieve en trauma-geïnformeerde journalistiek door Jesikah Maria Ross (2024).
Voor journalisten: Van zenden naar verbinden
Echte wederkerigheid tussen publiek en journalistiek, in plaats van eenrichtingsverkeer, vraagt ook om een nieuwe rol van individuele journalisten. Zoals die van een facilitator, verbinder of samenwerkingspartner.
Journalist en onderzoeker Shirish Kulkarni pleit in het News For All rapport voor samenwerking van journalisten met leden van een gemeenschap waarbij verhalen samen gemaakt worden met leden van de gemeenschap.
Wanneer journalisten een verbindende of faciliterende rol innemen, kan dit vragen oproepen over onafhankelijkheid en autonomie. Toch betekent samenwerken met je publiek niet dat je je professionele principes overboord gooit. Het vraagt wel dat je die principes bespreekbaar maakt. Wat betekent ‘objectiviteit’? En wat verstaat je publiek daaronder? Door hierover in gesprek te gaan, leren zowel deelnemers als journalisten van elkaar. Bovendien kan onderdeel uitmaken van een samenwerking meer begrip opleveren bij deelnemers van hoe en waarom journalisten bepaalde keuzes maken in hun verslaggeving.
Zo’n verbinding of samenwerking aangaan kost tijd: één ontmoeting is nog geen vertrouwensband. Of die investering zich terugverdient, is niet altijd te voorspellen. Toch levert een agendaloos gesprek aangaan met het publiek – zonder dat dit voor een specifieke productie is – bijna altijd iets op voor journalisten: nieuwe invalshoeken, originele rubrieken en onverwachte contacten.
Quick wins voor journalisten:
- Deel updates over je journalistieke proces op social media of in een nieuwsbrief.
- Neem het initiatief om lezers een vragenlijst te sturen, organiseer met collega’s een inloopuurtje of een pop-upredactie.
Meer inspiratie:
- Pop-upredacties van 1Almere: verhalen uit Almeerse wijken
- WDe dialoogsessies tussen journalisten en burgers die DichterbijNieuws organiseerde
Op publieksniveau: Van één doelgroep naar meerdere perspectieven
Zowel op organisatieniveau als voor individuele journalisten is het belangrijk om de vragen te stellen: wie is je huidige publiek? En welke doelgroep spreek je nu onvoldoende aan?
‘Het publiek’ bestaat feitelijk niet. In plaats van één homogene groep, bestaat deze uit verschillende gemeenschappen met uiteenlopende informatiebehoeften. Deze constatering sluit aan bij onderzoek van onder andere Kiki de Bruin (Hogeschool Utrecht) naar verschillende typen ‘nieuwsmijders’, zoals de kritische nieuwsmijder, de selectieve nieuwsmijder en de nieuwsbuitenstaander.
Het is belangrijk voor redacties en journalisten om zich bewust te zijn van deze uiteenlopende perspectieven: dit kan een meer doelgerichte strategie opleveren om gemeenschappen beter te betrekken.
Want redacties hebben vaak wel toegang tot een betrokken groep lezers, kijkers of luisteraars, maar niet tot gemarginaliseerde of minder zichtbare publieksgroepen, zoals jongeren, praktisch opgeleiden, mensen met een migratieachtergrond of inwoners van bepaalde wijken of regio’s.
Uit de Incubator blijkt het nut van verschillende perspectieven betrekken en hier gericht op inzetten. Experimenten van Incubatordeelnemers op redacties lieten zien dat ook mensen die zijn afgehaakt wel degelijk bereid zijn om mee te denken over de rol van de journalistiek. Mensen ervaren het als positief om naar mogelijke oplossingen te zoeken. Het is wel belangrijk dat beide partijen zich gelijkwaardig en daarmee gehoord voelen.
Quick win:
- Ga juist op pad bij gemeenschappen die te weinig op de redactie aan bod komen en ga na wat er bij hen leeft.
Meer inspiratie:
- Krant van de Buurvrouw: Drieduizend jongeren en hun ouders in Heerlen-Noord krijgen vier jaar gratis toegang tot De Limburger digitaal. Ook is een lespakket ontwikkeld voor schoolkinderen in groepen 6, 7, 8 en vmbo 1 en een redactieruimte in de wijk.
- StampMedia uit België, die jongeren mediawijs maakt en media jongerenwijs.
- Mediamerk SPIL, een nieuwsredactie voor jongeren (Mediahuis).
- De organisatie UseTheNews, dat Nederlandse nieuwsmedia helpt om jongerenwijs de toekomst in te gaan.
- DPG Media, die studenten in Nederland en Vlaanderen een kosteloos digitaal abonnement geeft.
Hoe zag de SVDJ Incubator 2025 eruit?
De SVDJ Incubator is een programma gericht op het creëren van innovatieve oplossingen voor uitdagingen binnen de journalistiek. Binnen de SVDJ Incubator richten we ons volledig op gedeelde vraagstukken uit de journalistieke sector. Elke ronde staat er één thema/journalistiek probleem centraal. Deze thema’s worden gekozen door het SVDJ en onderbouwd door onderzoek en input uit de sector zelf. In 2025 bogen we ons over de vraag: ‘Hoe betrek je het publiek bij de journalistiek?’
In maart 2025 startte de SVDJ Incubator met acht multidisciplinaire teams. Elk team kreeg een mentor toegewezen die toezag op het proces en ze kregen toegang tot een gezamenlijk kantoor in Utrecht.
Om de zes weken kwamen de teams bij elkaar voor workshops om inzichten te delen en met elkaar te sparren. Tussen de bijeenkomsten door gingen teams zelf aan de slag met experimenten. Elk team startte met een eigen onderwerp binnen het overkoepelende thema van publieksbetrokkenheid.
Het programma bestond uit drie fasen van elk drie maanden. In fase 1 onderzochten de teams het probleem en de doelgroep. In fase 2 gingen zij verschillende oplossingsrichtingen verkennen. In de laatste fase, fase 3, werkten de teams de meest kansrijke oplossingen verder uit.
Experimenten op redacties
In elke fase stonden experimenten centraal. Hiermee toetsten de teams voortdurend hun aannames over het probleem, de doelgroep en de oplossing bij het publiek. Deze experimenten werden uiteraard niet vanachter een beeldscherm uitgevoerd. De teams gingen juist het veld in.
Zo werd er getest bij o.a. 1Almere, Woeste Grond, Trouw en de regionale titels van Mediahuis. Er werd met verschillende journalisten van redacties samengewerkt tijdens bijeenkomsten en er werden congressen bezocht zoals het B’Future Festival in Bonn en het Journalistiek Festival in Deventer. Ook vond er uitwisseling plaats met de NPO, DichterbijNieuws, het News For All project en the Greenline.
Meer weten over de SVDJ Incubator?